The early Christian understanding of Psalm 110|109:1 /Η πρωτοχριστιανική κατανόηση του εδ. Ψαλμός 110|109:1

*

* Crispin Fletcher-Louis,
Jesus Monotheism: Volume 1: Christological Origins: The Emerging Consensus and Beyond,
Cascade Books An Imprint of Wipf and Stock Publishers, 2015,
p. 139.

Ishodad of Merv (fl. 850)on the Tetragrammaton /Ο Ισοδάδ της Μερβ (περ. 850)& το Τετραγράμματο

 

*  The Commentaries of Isho'Dad of Merv Bishop of Hadatha (c. 850 A.D.) in Syriac and English,

transl. Margaret Dunlop Gibson,
Cambridge University Press, 2011 (1911),
1:88, 2:148

Psalm 110[109]:1 & a Jerome's capital L / Ο Ψαλμός 110[109]:1 & το κεφαλαίο Κ του Ιερώνυμου

Εἶπεν ὁ κύριος τῷ κυρίῳ μου
Κάθου ἐκ δεξιῶν μου,
ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου
ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.


  Dixit Dominus Domino
meo sede a dextris meis
donec ponam inimicos tuos
scabillum pedum tuorum.

Let us begin with Joseph Kimhi’s Sefer ha-Berit. Joseph Kimhi’s Christian protagonist poses his question in the simplest and sketchiest way. He quotes Psalm 110:1 and asks: “How could he [David] say, ‘The Lord said to my Lord?’” This brief question, obviously well understood by the Jew, elicits a lengthy reply, which begins with textual issues and yet another attack on Jerome. The Jewish protagonist claims, first of all, that Jerome distorted the meaning of the Hebrew text by misreading and mistranslating it, mistaking the singular Hebrew la-adoni – meaning “to my (human) lord” – as the plural la-adonai, which would be a reference to the divine Lord. The Hebrew vowels indicate clearly that the text means: “The Lord said to my lord.” Jerome, misreading this Hebrew, rendered: “Dixit Dominus Domino meo,” meaning “The Lord said to my Lord.” According to Joseph Kimhi, there is in this brief Hebrew phrase no reference to two Lords, i.e. two divine figures. Rather, captured here is a reference to God communicating with a distinctly human figure.

* Robert Chazan,
Fashioning Jewish identity in Medieval Western Christendom
[Η μορφοποίηση της ιουδαϊκής ταυτότητας στον Μεσαιωνικό Δυτικό Χριστιανικό Κόσμο],
Cambridge University Press, 2004,
p./σ. 245.

A hermeneutical paradox depicted in G. D. Fee's work: Jesus is the Lord & also the Yahweh of Psalm 110[109, LXX]:1 /Ένα ερμηνευτικό παράδοξο όπως εμφανίζεται σε έργο του G. D. Fee: Ο Ιησούς είναι ο Κύριος & ταυτόχρονα ο Γιαχβέ του Ψαλμού 110[109, Ο']:1

Εἶπεν ὁ κύριος [יְהוָ֨ה] τῷ κυρίῳ [אדֹנִ֗י] μου
Κάθου ἐκ δεξιῶν μου,
ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.

* Gordon D. Fee,
Pauline Christology: An Exegetical-Theological Study
[Παύλεια Χριστολογία: Μια Εξηγητική-Θεολογική Μελέτη],
Hendrickson Publishers, Inc., 2007
p./σ. 41.

Ο Ι. Κολιτσάρας ως ερμηνευτής του εβραϊκού κειμένου: Κύριος = Θεός = Γιεχωβά = Θεός-Πατέρας = Αδωνάι = Θεός-Υιός

Εἶπεν ὁ κύριος τῷ κυρίῳ μου:
Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, 
ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.

 נְאֻ֤ם יְהוָ֨ה׀ לַֽאדֹנִ֗י
שֵׁ֥ב לִֽימִינִ
עַד־אָשִׁ֥ית אֹ֝יְבֶ֗יךָ הֲדֹ֣ם לְרַגְלֶֽיךָ׃

—Ψαλμός 110[109, Ο']:1

* Ιωάννης Κολιτσάρας,
Ο άπειρος Θεός,
έκδ.  Αδελφότητας Θεολόγων
"Η Ζωή", 1960,
σ. 149.

The Tetragrammaton in the New Testament? /Το Τετραγράμματο στην Καινή Διαθήκη;

Papyrus Fouad 266

Another fact worth noting is that as late as the third century some scribes who copied the Greek manuscripts did not use the Greek word κύριος for the Tetragram, but transcribed the Aramaic characters יהוה (Yahweh) into Greek as ΠΙΠΙ (PIPI). It is possible that they did not recognize the peculiar-looking Aramaic letters in the Old Testament exemplar they were using. For at the beginning of the fifth century Jerome tells us that "certain ignorant ones, because of the similarity of the [Aramaic and Greek] characters, when they would find [יהוה] in Greek books, were accustomed to pronounce PIPI." On the other hand, this could have been a means of simply assigning these unique Aramaic characters a special Greek form in order to perpetuate their distinctiveness for Christians. It has been suggested that Origen in the third century or Eusebius in the fourth may have made the change into Greek.

This whole issue becomes even more intriguing when we consider the possibility that the New Testament autographs, written almost entirely by Jewish Christians (the possible exception being Luke-Acts), may have preserved the Jewish custom and retained the divine name in Aramaic script in quotations from the Old Testament. Thus they may have followed the lead of some Jewish authors who used one script for the divine name when they quoted Scripture and another when they themselves referred to God. Similarly, it was customary at Qumran to use the Tetragram freely when one was either copying or introducing Scripture quotations into a commentary, but to use El ("God") in original material written for a commentary.

Having references to Yahweh clearly indicated would be of enormous help, for any verses that refer to "the Lord" are unclear as to whether Christ or God (Yahweh) is meant. For example, Peter's quotation (in Acts 2:34) of David, "The Lord said to my Lord," is unclear until the Hebrew original (Ps. 110:1) is read: "Yahweh says to my Adonai." Such verses that quote the Old Testament would be clearer if YHWH (the Tetragram) were used in the New Testament.

Ένα άλλο αξιοπρόσεκτο γεγονός είναι ότι μέχρι και τον τρίτο αιώνα κάποιοι γραμματείς που αντέγραφαν τα ελληνικά χειρόγραφα δεν χρησιμοποιούσαν την ελληνική λέξη κύριος για το Τετραγράμματο, αλλά μετέγραφαν τους αραμαϊκούς χαρακτήρες יהוה (Ιαχβέ) στα Ελληνικά ως ΠΙΠΙ. Πιθανόν δεν αναγνώριζαν την ιδιαίτερη μορφή των αραμαϊκών γραμμάτων στα υποδείγματα της Παλαιάς Διαθήκης που χρησιμοποιούσαν. Διότι στις αρχές του πέμπτου αιώνα ο Ιερώνυμος αναφέρει ότι "κάποιοι αδαείς, εξαιτίας της ομοιότητας των [αραμαϊκών και ελληνικών] χαρακτήρων, όταν βρουν [το יהוה] στα ελληνικά βιβλία, συνηθίζουν να το προφέρουν ΠΙΠΙ". Από την άλλη πλευρά, αυτό θα μπορούσε να αποτελεί απλώς μέσο για να προσδίδεται ελληνική μορφή σε αυτούς τους μοναδικούς αραμαϊκούς χαρακτήρες έτσι ώστε να διαιωνιστεί ο ιδιαίτερος χαρακτήρας τους για τους χριστιανούς. Έχει προταθεί ότι ο Ωριγένης τον τρίτο αιώνα ή ο Ευσέβιος τον τέταρτο αιώνα μπορεί να έκαναν τη μετατροπή στα Ελληνικά.

Όλο αυτό το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο συναρπαστικό όταν εξετάσουμε την πιθανότητα σύμφωνα με την οποία τα αυτόγραφα της Καινής Διαθήκης, γραμμένα εξολοκλήρου από Ιουδαιοχριστιανούς (με πιθανή εξαίρεση τον Λουκά και τις Πράξεις), μπορεί να διαφύλαξαν το ιουδαϊκό έθιμο και να διατήρησαν το θεϊκό όνομα στην αραμαϊκή γραφή σε παραθέσεις από την Παλαιά Διαθήκη. Έτσι μπορεί να ακολούθησαν το υπόδειγμα ορισμένων ιουδαίων συγγραφέων που χρησιμοποιούσαν το ένα είδος γραφής για το θεϊκό όνομα όταν παρέθεταν από τις Γραφές και το άλλο είδος όταν οι ίδιοι τους αναφέρονταν στον Θεό. Παρόμοια, ήταν συνηθισμένο στο Κουμράν να χρησιμοποιούν το Τετραγράμματο ελεύθερα είτε όταν κάποιος αντέγραφε είτε όταν εισήγαγε γραφικές περικοπές σε ένα σχολιολόγιο, αλλά να χρησιμοποιούν το Ελ ("Θεός") στο πρωτότυπο υλικό που έγραφαν σε ένα σχολιολόγιο.

Παραπομπές στις οποίες ο Ιαχβέ δηλώνεται ξεκάθαρα θα αποτελούσαν τεράστια βοήθεια, διότι όσα εδάφια αναφέρονται στον "Κύριο" είναι ασαφές ως προς το αν εννοείται ο Χριστός ή ο Θεός (Ιαχβέ). Για παράδειγμα, η παράθεση από τον Πέτρο (στις Πράξεις 2:34) του Δαβίδ: "Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου", είναι ασαφής μέχρι να διαβαστεί το εβραϊκό πρωτότυπο (Ψαλ. 110:1): "Ο Ιαχβέ είπε στον Αδονάι μου". Τέτοια εδάφια που παραθέτουν από την Παλαιά Διαθήκη θα ήταν πιο σαφή αν το ΙΧΒΧ (το Τετραγράμματο) χρησιμοποιούνταν στην Καινή Διαθήκη.

* John McRay,
Archaeology and the New Testament
[Η Αρχαιολογία και η Καινή Διαθήκη],
Baker Book House, 1991/2008,
p./σ. 371.

‎‎Is the ‎‎Lord‎‎ יהוה ‎‎identified with the Lord Jesus? /Ταυτίζεται ο ‎‎Κύριος‎ יהוה ‎‎με τον Κύριο Ιησού;

When the first Jewish Christians called Jesus 'Lord,' it was probably with reference to his messiahship. God had anointed Jesus as the eschatological ruler and judge. Psalm 110:1 may well have played an important part in the origin of 'Lord' as a christological title. In no sense did it identify Jesus the Messiah with God (in Ps 110:1 the distinction is clear between ˀadōnāy –Yahweh– and ˀadōnî –the one who is David's lord, the Messiah). But it did indicate that Jesus exercised God's royal and judicial authority. As God's anointed representative he was to carry out the divine function of eschatological judgment and salvation. Therefore it was natural to transfer to him the Old Testament prophecies of God's eschatological coming in judgment, and at this point his title 'Lord' –indicating his royal and judicial authority as God's anointed one– coaslesced with God's name 'Lord' (the substitute for the tetragrammaton), which indicated God's royal and judicial authority. As the one who exercises God's authority at the last day, the divine name in prophecies of the last day can refer to him. This was not a general identification of Jesus with God, but a functional identification of him with God in his eschatological coming to judge and to save.


Όταν οι πρώτοι Ιουδαίοι Χριστιανοί αποκάλεσαν τον Ιησού "Κύριο" επρόκειτο πιθανότατα για αναφορά στη μεσσιανικότητά του. Ο Θεός είχε χρίσει τον Ιησού ως τον εσχατολογικό άρχοντα και κριτή. Ο Ψαλμός 110:1 μπορεί κάλιστα να έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προέλευση του "Κυρίου" ως χριστολογικού τίτλου. Με καμία έννοια δεν ταύτιζε τον Ιησού τον Μεσσία με τον Θεό (στον Ψαλμό 110:1 η διάκριση είναι ξεκάθαρη μεταξύ του ˀαδωνάι –του Ιαχβέ– καi του ˀαδωνί –εκείνου που είναι ο κύριος του Δαβίδ, ο Μεσσίας). Αλλά όντως υποδήλωνε ότι ο Ιησούς ασκούσε τη βασιλική και δικαστική εξουσία του Θεού. Ως χρισμένος εκπρόσωπος του Θεού επρόκειτο να επιτελέσει το θεϊκό καθήκον της εσχατολογικής κρίσης και σωτηρίας. Συνεπώς, ήταν φυσικό να μεταβιβαστούν σε αυτόν οι παλαιοδιαθηκικές προφητείες της εσχατολογικής έλευσης του Θεού για κρίση και τότε ήταν που ο τίτλος "Κύριος" –που υποδηλώνει τη βασιλική και δικαστική εξουσία του χρισμένου του Θεού– συγχωνεύθηκε με το όνομα του Θεού "Κύριος" (το υποκατάστατο του τετραγράμματου), το οποίο υποδείκνυε τη βασιλική και τη δικαστική εξουσία του Θεού. Ως εκείνος που ασκεί την εξουσία του Θεού την τελευταία ημέρα, το θεϊκό όνομα στις προφητείες σχετικά με την τελευταία ημέρα είναι δυνατό να αναφέρεται σε αυτόν. Αυτό δεν αποτελεί ολική ταύτιση του Ιησού με τον Θεό, αλλά λειτουργική ταύτισή του με τον Θεό κατά την εσχατολογική έλευσή του για να κρίνει και να σώσει.

* Richard Bauckham,

Jude and the Relatives of Jesus in the Early Church

[Ο Ιούδας και οι Συγγενείς του Ιησού στην Πρώιμη Εκκλησία],

T&T Clark International, 1990/2004,

pp./σσ. 300, 301.