Η έννοια της ψυχής κατά τον Αριστοτέλη / The meaning of soul according to Aristotle

Η κατανόηση της γνωστικής διαδικασίας, δηλαδή του τρόπου σύμφωνα με τον οποίο αποκτούμε τις γνώσεις, διευκολύνεται αν αναλύσουμε την σημασία του όρου ψυχή. Τί σημαίνει η λέξη ψυχή στον Αριστοτέλη; Ας διευκρινίσουμε εκ των προτέρων, ότι η ψυχή δεν έχει την μεταφυσική έννοια, που τις αποδίδει μερικές φορές ο Πλάτων και στη συνέχεια ο χριστιανισμός. Ψυχή δεν είναι η ουσία, η οποία μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου απoχωρίζεται από το σώμα του και μεταβαίνει σ' έναν υπερ-φυσικό ή υπερ-ουράνιο τόπο. Ο Αριστοτέλης συνδέει την έννοια της ψυχής με την έννοια της ουσίας[5]. Τα όντα της φύσης, τα φυσικά σώματα, και, γενικώτερα, του κόσμου έχουν ως συστατικά στοιχεία την ύλη και το είδος, δηλαδή την ενέργεια[6]. Η ουσία των όντων αποτελείται από ύλη και ενέργεια. Τα φυσικά όντα διαιρούνται σε άψυχα και έμψυχα[7]. Η ψυχή είναι μία ειδική μορφή ενέργειας, η οποία αναπτύσσεται στο εσωτερικό των εμβίων όντων. Η ιδιαιτερότητά της συνίσταται στο ότι επιτελεί ένα σύνολο από λειτουργίες, που συνιστούν το γεγονός της ζωής[8]. Οι ψυχικές λειτουργίες είναι το αποτέλεσμα της δράσης των πέντε ειδικώτερων δυνάμεων της ψυχής[9]. Στην περίπτωση του ανθρωπίνου όντος, οι πέντε δυνάμεις της ψυχής και οι αντίστοιχες λειτουργίες τους είναι οι ακόλουθες. Κατ' αρχήν, η θρεπτική δύναμη, η οποία είναι κοινή σ' όλους τους ζώντες οργανισμούς, ακόμη και στα φυτά[10] και η οποία επιτελεί τις λειτουργίες της διατήρησης του οργανισμού στην ζωή και της αναπαραγωγής του είδους[11]. H αισθητική δύναμη, η οποία παράγει τις αισθήσεις και τα αισθήματα της ηδονής (χαράς) και της λύπης[12]. Η ορεκτική δύναμη, η οποία προϋποθέτει την αισθητική δύναμη και προκαλεί τις ορέξεις[13]. Οι ορέξεις είναι δύο ειδών, δηλαδή, αφ' ενός, η επιθυμία, η οποία είναι η όρεξη του ηδέος (ηδονικού, ευχάριστου)[14] και, ως εκ τούτου, επειδή εμποδίζει τον δρώντα άνθρωπο να διακρίνει το αληθές αγαθόν και να προγραμματίσει κατά τρόπο ορθό το μέλλον και την ζωή του[15], είναι άλογη[16], και, αφ' ετέρου, η βούληση, δηλαδή η όρεξη, η οποία, πρέπει να χαρακτηρισθεί ως έλλογη όρεξη, διότι προέρχεται από την δραστηριότητα του πρακτικού νου (λόγου)[17], ο οποίος έχει τη δυνατότητα να προβλέπει το μέλλον[18]. Η νοητική ή διανοητική δύναμη, ή λόγος[19], η οποία προκαλεί την νόηση[20] και, τέλος, η κινητική δύναμη, η οποία είναι η αιτία της κατά τόπον κίνησης[21]. Η γνωστική διαδικασία συνδέεται με την αισθητική και νοητική δύναμη, δηλαδή δύο ψυχικές δυνάμεις, που αποτελούν τις δύο κύριες πηγές της ανθρώπινης γνώσης. Ειρήσθω εν παρόδω, ότι η σύγχρονη επιστήμη ανάγει τις λειτουργίες της αισθητικότητας και του νου στις λειτουργίες των τμημάτων του εγκεφάλου.

-------------
[5] ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Περί ψυχής, Β 1, 412 a 20-21 : « Αναγκαίον άρα την ψυχήν ουσίαν είναι ως είδος σώματος φυσικού δυνάμει ζωήν έχοντος ».

[6] Αυτόθι, , 412 a 12-13 : « ουσίαι δε μάλιστ' είναι δοκούσι τα σώματα, και τούτων τα φυσικά, ταύτα γαρ των άλλων αρχαί ». 412 a 6-9 : « Λέγομεν δη γένος εν τι των όντων την ουσίαν, ταύτης δε το μεν ως ύλην ... , έτερον δε μορφήν και είδος ..., και τρίτον το εκ τούτων ». Μετά τα φυσικά, Θ 8, 1050 b 1-2 : « φανερόν ότι η ουσία και το είδος ενέργειά εστιν ».

[7] Αυτόθι, Β 1, 412 a 13-14 : « Των δε φυσικών τα μεν έχει ζωήν τα δε ουκ έχει ».

[8] Αυτόθι., 412 a 17-20 : « Επεί δ' εστί και σώμα τοιόνδε, ζωήν γαρ έχον, ουκ αν είη το σώμα ψυχή. Ου γαρ εστι των καθ' υποκειμένου το σώμα, μάλλον δ' ως υποκείμενον και ύλη ». B 4, 415 a 9-10 : « ΄Εστι γαρ η ψυχή του ζώντος σώματος αιτία και αρχή ». Β 1, 412 a 14-15 : « ζωήν δε λέγομεν την δι' αυτού τροφήν τε και αύξησιν και φθίσιν ».

[9] ΄Ενθ' ανωτ., Β 3, 414 a 33-35 : « Δυνάμεις δ' είπομεν θρεπτικόν, ορεκτικόν, αισθητικόν, κινητικόν κατά τόπον, διανοητικόν ».

[10]Αυτόθι, 414 a - 414 b 1 : « Υπάρχει δε τοις μεν φυτοίς το θρεπτικόν μόνον ». Γ 12, 434 a 24-29 : « Την μεν ουν θρεπτικήν ψυχήν ανάγκη παν έχειν ότι περ αν ζη, και ψυχήν έχει από γενέσεως και μέχρι φθοράς ... ανάγκη άρα εν είναι την θρεπτικήν δύναμιν εν πάσι τοις φυομένοις και φθίνουσιν ».

[11] Αυτόθι., B 4, 415 a 25-28 : « ΄Ωστε πρώτον περί τροφής και γεννήσεως λεκτέον, η γαρ θρεπτική ψυχή και τοις άλλοις υπάρχει, και πρώτη και κοινοτάτη δύναμίς εστι ψυχής, καθ' ην υπάρχει το ζην άπασιν. Ης εστίν έργα γεννήσαι και τροφή χρήσθαι ».

[12] Αυτόθι, B 3, 414 a 35 - 414 b 1 : « υπάρχει δε τοις μεν φυτοίς το θρεπτικόν μόνον, ετέροις δε τούτό τε και το αισθητικόν ». 414 b 4-6 : « ω δ' αίσθησις υπάρχει, τούτω ηδονή τε και λύπη, και το ηδύ και το λυπηρόν ».

[13] Αυτόθι, B 3, 414 b 1-3 : « Ει δε το αισθητικόν και το ορεκτικόν. Όρεξις μεν γαρ επιθυμία και θυμός και βούλησις ».

[14] Αυτόθι, 414 b 6 : « ... και η επιθυμία, του γαρ ηδέος όρεξις αύτη ».

[15] Αυτόθι, Γ 10, 433 b : « η δ' επιθυμία διά το ήδη. Φαίνεται γαρ το ήδη ηδύ και απλώς και αγαθόν απλώς, διά το μη οράν το μέλλον ».

[16] Αυτόθι, Γ 10, 433a 28-29 : « Η δ' όρεξις κινεί παρά τον λογισμόν. Η γαρ επιθυμία όρεξίς τίς εστιν ». Γ 9, 432 b : « ? και εν τω αλόγω η επιθυμία και ο θυμός ».

[17] 433 a 26-28 : « Νυν δε ο μεν νους ου φαίνεται κινών άνευ ορέξεως. η γαρ βούλησις όρεξις. Όταν δε κατά λογισμόν κινείται και κατά βούλησιν κινείται ». Γ 9, 432 b 5-6 : « εν τε τω λογιστικώ η βούλησις ».

[18] Αυτόθι, 433 b 8-9 : « ο μεν γαρ νους διά το μέλλον ανθέλκειν κελεύει ».

[19] Αυτόθι, 433 b 19-20 : « ετέροις δε και το διανοητικόν και ο νους ».

[20] Αυτόθι, Γ 6, 430 a 29 : « Η μεν ουν των αδιαιρέτων νόησις εν τούτοις ». Βλ. και κατωτ. υποσ. 64.

[21] Αυτόθι, Β 3, 414 b 17-18 : « Ενίοις δε προς τούτοις υπάρχει και το κατά τόπον κινητικόν ».


* Νικόλαος Κ. Αγγελής,
Η Θεωρία της Γνώσης κατά τον Αριστοτέλη,
Αντίφωνο, 18 Ιουνίου 2008.

* faculty.washington.edu,
Aristotle on the Soul.

The non-Biblical dogma of the Hellenistic Judaism of the immortality of the soul /Το μη Βιβλικό δόγμα του ελληνιστικού ιουδαϊσμού της αθανασίας της ψυχής

Luca Signorelli,
Resurrection of the Flesh (1499-1502),
Chapel of San Brizio, Duomo, Orvieto.

Από τους προγενέστερούς τους, λοιπόν, οι ταλμουδιστές ραβίνοι κληρονόμησαν δύο δόγματα σχετικά με την μετά θάνατον ζωή: Το πρώτο δίδασκε ότι κάποια στιγμή μετά τον θάνατο, ο Θεός πρόκειται να εγείρει το σώμα από τον τάφο. Το δεύτερο δίδασκε ότι, κατά τον θάνατο, το σώμα αποσυντίθεται και επιστρέφει στο χώμα, αλλά η ψυχή αφήνει το σώμα και ζει αιώνια. Το πρώτο, αγνώστου προελεύσεως, στοιχειοθετείται με τρία βιβλικά αποσπάσματα. Το δεύτερο, το οποίο προήλθε από την ελληνική σκέψη, δεν υφίσταται στην Αγία Γραφή.

Neil Gillman,
The Death of Death:
Resurrection and Immortality in Jewish Thought,
[O Θάνατος του Θανάτου:
Η Ανάσταση και η Αθανασία στην Ιουδαϊκή Σκέψη]
Woodstock, VA: Jewish Lights, 1997,
pp./σσ. 134, 135.



The “three biblical texts” are
Dan 12:1–3; Isa 26:19; and Ezek 37:1–14. /

Τα “τρία βιβλικά αποσπάσματα” είναι
τα εδ. Δανιήλ 12:1–3, Ησαΐας 26:19 και Ιεζεκιήλ 37:1–14.

*

Richard Overton on the mortality of human soul / Ο Ρίτσαρντ Όβερτον περί της θνητότητας της ανθρώπινης ψυχής

Richard Overton,

Mans mortalitie:
or, A treatise wherein 'tis proved,
both theologically and philosophically,
that whole man (as a rationall creature)
is a compound wholly mortall,
contrary to that common distinction of soule and body

[Η θνητότητα του ανθρώπου:
ή, Πραγματεία με την οποία αποδεικνύεται
και θεολογικά και φιλοσοφικά
ότι όλος ο άνθρωπος (ως λογικό πλάσμα)
είναι ένα πλήρως θνητό σύνολο,
αντίθετα με την κοινή διάκριση ψυχής και σώματος]

(1644)

*

Isaac Newton on human soul /Ο Ισαάκ Νεύτων περί ανθρώπινης ψυχής

“Ad Religionem non requiritur Status animæ separatus sed resurrectio cum memoria continuata.”

“Not a separate existence of the soul, but a resurrection with a continuation of memory is the requirement of religion.”

«Η απαίτηση της θρησκείας δεν είναι η ξεχωριστή ύπαρξη της ψυχής, αλλά η ανάσταση με συνέχιση της μνήμης».

* Newton 1959–1977, Correspondence, vol./τόμ. 3, pp./σσ. 336, 339,

as mentioned in:
Stephen David Snobelen,
“Isaac Newton, Socinianism and "the one Supreme God"”
[«Ο Ισαάκ Νεύτων, ο Σοκινιανισμός και "ο ένας Υπέρτατος Θεός"»]
[English/Αγγλικά, PDF]

included at:
Martin Mulsow & Jan Rohls,
Socinianism and Arminianism: Antitrinitarians, Calvinists, and Cultural Exchange in Seventeenth-century Europe,
[Σοκινιανισμός και Αρμινιανισμός: Αντιτριαδιστές, Καλβινιστές και πολιτισμικές ανταλλαγές στην Ευρώπη του δεκάτου εβδόμου αιώνα]
Brill, 2005,
p./σ. 264, n. 106 [241-298].

H. Conzelmann on the meaning of psyche (ψυχή) in the New Testament /Ο H. Conzelmann περί της έννοιας της ψυχής στην Καινή Διαθήκη

נֶפֶשׁ - ψυχή

Hans Conzelmann,
An outline of the theology of the New Testament,
[Περίγραμμα της θεολογίας της Καινής Διαθήκης]
Harper & Row, Publishers 1969,
p./σ. 179.

Η λέξη [ψυχή] δεν παίζει κάποιο σημαντικό ρόλο [ενν. στην ΚΔ]. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι το ελληνικό δόγμα της ψυχής δεν εμφανίζεται σε κανένα σημείο. Η ιουδαϊκή προέλευση της λέξης είναι καθοριστική: נֶפֶשׁ είναι το ζων χαρακτηριστικό της σάρκας. Η ψυχή ανήκει στην επίγεια ύπαρξη του ανθρώπου. Δεν υφίσταται χωρίς φυσική ζωή. Δεν ελευθερώνεται, φερ' ειπείν, κατά τον θάνατο, για να ζήσει κατόπιν σε απέραντη καθαρότητα. Ο θάνατος είναι το τέλος της. Η λέξη ψυχή μπορεί να σημαίνει επίσης το άτομο.

Σπάνιας σαφήνειας ορισμός της Βιβλικής έννοιας της ανθρώπινης ψυχής από τον Ι. Καραβιδόπουλο /A definition of rare clarity of the Biblical notion of human soul by J. Karavidopoulos

Ιωάννης Δ. Καραβιδόπουλος,
«Ο άνθρωπος κατά την Καινήν Διαθήκην»,

στο:
Απόψεις χριστιανικής ανθρωπολογίας
(Σεμινάριον Θεολόγων Θεσσαλονίκης),
Θεσσαλονίκη 1970,
σ. 30 [25-45].



Αναδημοσιεύθηκε, επίσης, στο έργο του ιδίου:

Μελέτες Ερμηνείας και Θεολογίας της Καινής Διαθήκης,
εκδ. Π. Πουρναράς,
Θεσσαλονίκη 1990,
σ. 130 [126-152].

Γρηγόριος ο Θεολόγος: Πότε ο φιλοσοφικός στοχασμός σε θεολογικά ζητήματα είναι ακίνδυνος /Gregory the Theologian: Philosophizing considerations on theological mattersthat are not dangerous

Βάλλε μοι Πυθαγόρου τὴν σιωπήν, καὶ τοὺς κυάμους τοὺς Ὀρφικούς, καὶ τὴν περὶ τὸ Αὐτὸς ἔφα καινοτέραν ἀλαζονείαν. Βάλλε μοι Πλάτωνος τὰς ἰδέας, καὶ τὰς μετενσωματώσεις καὶ περιόδους τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, καὶ τὰς ἀναμνήσεις, καὶ τοὺς οὐ καλοὺς διὰ τῶν καλῶν σωμάτων ἐπὶ ψυχὴν ἔρωτας· Ἐπικούρου τὴν ἀθείαν, καὶ τὰς ἀτόμους, καὶ τὴν ἀφιλόσοφον ἡδονήν· Ἀριστοτέλους τὴν μικρολόγον πρόνοιαν, καὶ τὸ ἔντεχνον, καὶ τοὺς θνητοὺς περὶ ψυχῆς λόγους, καὶ τὸ ἀνθρωπικὸν τῶν δογμάτων· τῆς Στοᾶς τὴν ὀφρύν, τῶν Κυνῶν τὸ λίχνον τε καὶ ἀγοραῖον. Βάλλε μοι τὸ κενόν, τὸ πλῆρες τῶν ληρημάτων, ὅσα περὶ θεῶν ἢ θυσιῶν, περὶ εἰδώλων, περὶ δαιμόνων ἀγαθῶν τε καὶ κακοποιῶν, ὅσα περὶ μαντείας, θεαγωγίας, ψυχαγωγίας, ἄστρων δυνάμεως, τερατεύονται. Εἰ δὲ σὺ ταῦτα μὲν ἀπαξιοῖς λόγου, ὡς μικρά τε καὶ πολλάκις ἐληλεγμένα, περὶ δὲ τὰ σὰ στρέφῃ, καὶ ζητεῖς τὸ ἐν τούτοις φιλότιμον· ἐγώ σοι κἀνταῦθα παρέξομαι πλατείας ὁδούς. Φιλοσόφει μοι περὶ κόσμου ἢ κόσμων, περὶ ὕλης, περὶ ψυχῆς, περὶ λογικῶν φύσεων βελτιόνων τε καὶ χειρόνων, περὶ ἀναστάσεως, κρίσεως, ἀνταποδόσεως, Χριστοῦ παθημάτων. Ἐν τούτοις γὰρ καὶ τὸ ἐπιτυγχάνειν οὐκ ἄχρηστον, καὶ τὸ διαμαρτάνειν ἀκίνδυνον. Θεῷ δὲ ἐντευξόμεθα, νῦν μὲν ὀλίγα, μικρὸν δὲ ὕστερον ἴσως τελεώτερον, ἐν αὐτῷ Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀμήν.


Attack the silence of Pythagoras, and the Orphic beans, and the novel brag about “The Master said.” Attack the ideas of Plato, and the transmigrations and courses of our souls, and the reminiscences, and the unlovely loves of the soul for lovely bodies. Attack the atheism of Epicurus, and his atoms, and his unphilosophic pleasure; or Aristotle’s petty Providence, and his artificial system, and his discourses about the mortality of the soul, and the humanitarianism of his doctrine. Attack the superciliousness of the Stoa, or the greed and vulgarity of the Cynic. Attack the “Void and Full” (what nonsense), and all the details about the gods and the sacrifices and the idols and demons, whether beneficent or malignant, and all the tricks that people play with divination, evoking of gods, or of souls, and the power of the stars. And if these things seem to thee unworthy of discussion as petty and already often confuted, and thou wilt keep to thy line, and seek the satisfaction of thy ambition in it; then here too I will provide thee with broad paths. Philosophize about the world or worlds; about matter; about soul; about natures endowed with reason, good or bad; about resurrection, about judgment, about reward, or the Sufferings of Christ. For in these subjects to hit the mark is not useless, and to miss it is not dangerous. But with God we shall have converse, in this life only in a small degree; but a little later, it may be, more perfectly, in the Same, our Lord Jesus Christ, to Whom be glory for ever. Amen.

– Γρηγόριος Ναζιανζηνός,
Θεολογικός Α', Προς Ευνομιανούς προδιάλεξις 10 /
Gregory of Nazianzus,
The First Theological Oration. A Preliminary Discourse Against the Eunomians 10.

Η φύση της κατασκευής του ανθρώπου στην Παλαιά Διαθήκη /The nature of the making of man in the Old Testament

Αν κανείς αρχίσει να εξετάζει τις 754 φορές που απαντά η νέφες στη Γραφή, θα διαπιστώσει ότι, τις πρώτες που εμφανίζεται, χρησιμοποιείται ως όρος για τα ζώα και όχι για τον άνθρωπο. Αυτό λογικά θα ξαφνιάσει κάποιον ο οποίος έχει την ψευδαίσθηση ότι η «ψυχή» της Παλαιάς Διαθήκης σημαίνει τάχα το άυλο και αθάνατο μέρος του ανθρώπου. Όχι, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Η νέφες είναι ένας όρος κοινός στα ζώα και στον άνθρωπο διότι απλούστατα σχετίζεται με το βιολογικό φαινόμενο της ζωής, που κατά τις Γραφές επίσης είναι κοινό στα ζώα και στον άνθρωπο. Βέβαια, το βιολογικό φαινόμενο της ζωής στον άνθρωπο έχει σαφώς πιο ποικίλες και πιο υψηλές εκδηλώσεις, σε σημείο που λέγεται πως ο άνθρωπος είναι «εικόνα του Θεού», αλλά όλες αυτές οι εκδηλώσεις υπάρχουν βασιζόμενες σε αυτό που αποτελεί τον πυρήνα του σημασιολογικού περιεχομένου της νέφες.

Ποιος είναι αυτός ο πυρήνας; Η λειτουργία της αναπνοής.[58] Από εδώ προκύπτουν οι διάφορες σημασίες της νέφες. Χωρίς αυστηρούς γλωσσολογικούς όρους,[59] μπορούμε να πούμε ότι οι δύο σημασίες που απαντούν συχνότερα στις Εβραϊκές Γραφές είναι:

(1)  Η «ζωή» (περ. 280 φορές), η οποία συντηρείται με την αναπνοή και συνδέεται στενά με το αίμα. (Γι’ αυτό κιόλας στη Γραφή τα φυτά δεν σχετίζονται με τη νέφες.) Εύστοχα έχει επισημανθεί ότι η νέφες δεν είναι  τη ζωή με τη γενική έννοια (χαϊγίμ), αλλά η δημιουργημένη και εξαρτημένη από τον Θεό ζωή σε ατομικό επίπεδο, η ζωή που απολαμβάνει το ον που αναπνέει. «Εκείνος που με βρίσκει [δηλ. τη σοφία], βρίσκει τη ζωή», λέει ο Παροιμιαστής χρησιμοποιώντας φυσικά τη χαϊγίμ, τη ζωή ως γενική έννοια, και όχι τη νέφες. (Παροιμίες 8:35, 36, ΝΜΒ.[60]) Η νέφες, ως εξατομικευμένη ζωή, ταυτίζεται μεταφορικά με το αίμα, διότι με το αίμα μπορούν και ζουν τόσο τα ζώα όσο και ο άνθρωπος. Έτσι λοιπόν, εντέλλεται ο Θεός: «Κρέας με την ψυχή του—το αίμα του—δεν πρέπει να φάτε».—Γένεση 9:4, ΜΝΚ. Βλ. επίσης Λευιτικό 17:11, 14· Δευτερονόμιο 12:23.

(2)  Ο «φορέας της ζωής», το ον που αναπνέει.[61] Με αυτή τη σημασία, ο όρος νέφες χρησιμοποιείται για τα διάφορα ζώα που δημιούργησε ο Θεός: τα ζώα είναι νέφες, διότι είναι «όντα που αναπνέουν»: «Να γεμίσουν τα νερά με ζωντανές υπάρξεις [νέφες χαϊγιάχ] πλήθος […]. Να βγάλει η γη κάθε είδος ζωντανού οργανισμού [νέφες χαϊγιάχ]: Όλα τα είδη των ζώων, των ερπετών και των θηρίων». (Γένεση 1:20, 24. Άλλα εδάφια οπού η νέφες σχετίζεται με ζώα: Γένεση 1:30· 2:19· 9:10-16· Λευιτικό 11:10, 46· 24:18· Αριθμοί 31:28· Ιεζεκιήλ 47:9.) Ακριβώς η ίδια φράση, νέφες χαϊγιάχ, εφαρμόζεται για να δηλώσει τον δημιουργημένο άνθρωπο ως ολότητα. «Έγινε ο άνθρωπος ζωντανό ον [νέφες χαϊγιάχ]». (Γένεση 2:7, ΝΜΒ) Είναι και αυτός «ον που αναπνέει».

* Ιστολόγιο Αγία Γραφή και Πρωτοχριστιανισμός: Διεθνής βιβλιογραφία για Έλληνες αναγνώστες
6 Μαΐου 2011,
«Η φύση της κατασκευής του ανθρώπου στην Παλαιά Διαθήκη»
["The nature of the making of man in the Old Testament"].
[Greek/Ελληνικά, HTML & PDF *]

The Holy Fire /Το Άγιο Φως

¹⁶Therefore, the Lord, the Lord Almighty, will send a wasting disease upon his sturdy warriors; under his pomp a fire will be kindled like a blazing flame.

¹⁷The Light of Israel will become a fire, their Holy One a flame; in a single day it will burn and consume his thorns and his briers.

¹⁸The splendor of his forests and fertile fields it will completely destroy, as when a sick man wastes away.

¹⁹And the remaining trees of his forests will be so few that a child could write them down.

¹⁶Συνεπώς, ο αληθινός Κύριος, ο Ιεχωβά των στρατευμάτων, θα εξακολουθήσει να στέλνει πάνω στους παχείς άντρες του εξοντωτική ασθένεια, και κάτω από τη δόξα του μια καύση θα εξακολουθήσει να κατακαίει όπως καίει η φωτιά.

¹⁷Και το Φως του Ισραήλ θα γίνει φωτιά, και ο Άγιός του φλόγα· και θα ανάψει και θα καταφάει τα αγριόχορτά του και τα βάτα του σε μία ημέρα.

¹⁸Και τη δόξα του δάσους του και του δεντρόκηπού του Αυτός θα τη φέρει σε τέλος, από ψυχή μέχρι και σάρκα, και θα γίνει όπως όταν λιώνει κάποιος που είναι άρρωστος.

¹⁹Και τα υπόλοιπα δέντρα του δάσους του θα γίνουν τόσα στον αριθμό που ως και ένα αγόρι θα μπορεί να τα καταγράψει.

–Isaiah / Ησαΐας 10:16-19 (NIV & ΜΝΚ).

God remains eternally the same, but human beings may experience now one consequence of a particular divine attribute, now another. He is the Light of his people (cf. Ps 27:1), and one day he will be the source of light for all the nations (cf. Isa 2:1-5; 60:1-3); but here that Holy Light is felt by an arrogant conqueror as a fire of judgment. We need to remember that at this time a torch was an agent of both light and heat.

Ο Θεός παραμένει αιώνια ο ίδιος, αλλά τα ανθρώπινα όντα είναι δυνατόν να έχουν κάποια φορά την εμπειρία του αποτελέσματος κάποιας θεϊκής ιδιότητας, κάποια άλλη φορά μιας άλλης. Αυτός είναι το Φως του λαού του (παράβ. Ψαλ 27:1) και κάποτε θα είναι η πηγή του φωτός για όλα τα έθνη (παράβ. Ησ 2:1-5· 60:1-3)· αλλά εδώ αυτό το Άγιο Φως γίνεται αισθητό από έναν αλαζόνα κατακτητή ως φωτιά κρίσης. Πρέπει να θυμόμαστε ότι εκείνη την εποχή ένας πυρσός ήταν φορέας ταυτόχρονα φωτός και θερμότητας.

* The Expositor's Bible Commentary (Isaiah, Jeremiah, Lamentations, Ezekiel),

Geoffrey W. Grogan (ed.),

Zondervan, 1986,
Vol./Τόμ. 6, pp./σσ. 80, 82.

The value of human life in Hebrew thought /Η αξία της ανθρώπινης ζωής στην εβραϊκή σκέψη

In Jewish religious practice Yahweh could not be visibly represented in any form (see Deut. 4:15–19). Hence Jews were prohibited from making images, which were characteristic of polytheistic worship. The nature of Yahweh was represented not by pictorial images but by the human race. Humans alone could be called the image of Yahweh because in their nature and being they reflected their Creator. The locus classicus of the concept of the imago Dei is Genesis 1:26–27: ‘‘Then God said, ‘Let us make humankind in our image, according to our likeness; and let them have dominion over the fish of the sea, and over the birds of the air, and over the cattle, and over all the wild animals of the earth, and over every creeping thing that creeps upon the earth.’ So God created humankind in his image, in the image of God he created them; male and female he created them.’’ The belief that the image of God in humans had implications for the protection of human life in Judaism is suggested in Genesis 9:6, where Yahweh tells Noah, ‘‘Whoever sheds the blood of a human, by a human shall that person’s blood be shed; for in his own image God made humankind.’’ According to the Hebrew concept of the human personality, people were viewed as a unity rather than in dualistic terms. There were two elements in a person’s nature, the ‘‘soul’’ (nephesh) and the ‘‘flesh’’ (bāśār). The soul was not made to exist apart from the flesh. To destroy the human body was to destroy the human personality, and thus it was an affront to the dignity of Yahweh, whose image (and therefore worth) humans bore. Hence in Hebrew thought human life possessed intrinsic value by virtue of its divine endowment in contrast to classical Graeco-Roman thought. The concept of the imago Dei provided the basis for human value that was to become central to Jewish concepts of personhood. As a result features that were common to ancient society (child sacrifice, exposure of infants, infanticide, and emasculation) were not common in Israel.

The Hebrew concept of the imago Dei was carried over to the New Testament. It is found without change, for example, in such passages as James 3:9 and 1 Corinthians 11:7. But the emphasis of the New Testament is soteriological and eschatalogical: it is concerned with the salvation and ultimate destiny of the fallen human race.

* Gary B. Ferngren,
Medicine and health care in early Christianity
[Η ιατρική και η φροντίδα της υγείας στον πρώιμο Χριστιανισμό],
The Johns Hopkins University Press, 2009,
pp./σσ. 97, 98.

Book review/Βιβλιοκριτική των i) Peter H. Van Ness, ii) Raffaele Passarella.

Νικόδημος ο Αγιορείτης: Που βρίσκεται η ψυχή του ανθρώπου; / Nicodemus the Hagiorite: Where is located the human soul?

Νικόδημος Αγιορείτης,

Εγχειρίδιον Συμβουλευτικόν,
περί Φυλακής των πέντε Αισθήσεων,

1801, σ. 151.


[Ελληνικά/Greek, PDF]

Λόγος περί εξόδου ψυχής και περί δευτέρας παρουσίας

* Λόγος περί εξόδου ψυχής,
και περί δευτέρας παρουσίας
του κυρίου ημών ιησού χυ

Του εν αγίοις πατρός ημών Κυρίλλου αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας,
μεταφρασθείς παρά Κωνσταντίνου Δαπόντε,

Ενετίησι, 1763,

σ. 54.

Συνοπτική παρουσίαση των απόψεων των εκκλησιαστικών πατέρων του 2ου αιώνα περί ψυχής και θανάτου

Πηγή:
Ιστολόγιο Αγία Γραφή και Πρωτοχριστιανισμός,
«Απόψεις των Πατέρων του 2ου αιώνα περί ψυχής και θανάτου».

Μητρ. Ιωάννης Ζηζιούλας: Ο κίνδυνος του κτιστού ανθρώπου να εκμηδενιστεί, «να παύσει να υπάρχει» /Metrop. John Zizioulas: The danger for the created human being to be exterminated, "to cease living"

«Η ύπαρξη απειλείται διαρκώς από το θάνατο. Αυτή είναι η δεύτερη συνέπεια της διαλεκτικής κτιστού-ακτίστου και είναι τόσο βασική, όσο και η προηγούμενη [ότι η ύπαρξη είναι προϊόν ελευθερίας]. Το ότι ο κόσμος είναι κτιστός, δηλαδή "ήν ποτε ότε ούκ ην", δεν σημαίνει μόνο ότι θα μπορούσε και να μην υπήρχε. Σημαίνει επίσης ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να παύσει να υπάρχει. Το απόλυτο μηδέν, το "ουκ είναι" που αποτελεί προϋπόθεση του κτιστού, δεν αίρεται αυτόματα με την ύπαρξη, αλλά την διαπερνά και την διαποτίζει διαρκώς. Η φύση του κτιστού είναι θνητή (Μ. Αθανάσιος). Δεν είναι δυνατό να γίνει λόγος για μια "εντελέχεια", μια οποιαδήποτε δύναμη ή ορμή ή κίνηση ή φορά πού δόθηκε από το Θεό στη φύση του κτιστού, για να του εξασφαλίζει αιώνια την ύπαρξη. Αυτός ο κακής ποιότητος αριστοτελισμός που εισάγεται πολλές φορές από θεολόγους στην ερμηνεία Πατέρων, όπως ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, είναι στην ουσία άρνηση της διαλεκτικής κτιστού-ακτίστου και προδοσία του πατερικού πνεύματος, γιατί σημαίνει ότι το κτιστό έχει πια –έστω και δοσμένη από το Θεό– τη δυνατότητα από μέσα του να υπάρχει. Έτσι η κτιστότητα μοιάζει σα να υπερβαίνεται μέσα από την ίδια τη φύση του κόσμου με ένα είδος "κτιστής χάριτος", για την όποια μας έχει μιλήσει τόσο λαθεμένα ή μεσαιωνική δυτική θεολογία».

* Ιωάννης Ζηζιούλας,
«Χριστολογία και Ύπαρξη: Η διαλεκτική κτιστού-ακτίστου και το δόγμα της Χαλκηδόνος»,
περιοδικό Σύναξη, τεύχος 2, άνοιξη 1982,
σ. 15.

Ο Ιωάννης Ζηζιούλας [John Zizioulas] γεννήθηκε στο Καταφύγιο Κοζάνης στις 10 Ιανουαρίου 1931. Αποφοίτησε από την Θεολογική Σχολή Αθηνών το 1955. Δίδαξε την Θεολογία στις Θεολογικές Σχολές Αγίου Βλαδιμήρου Νέας Υόρκης (1961-1963) και Τιμίου Σταυρού Βοστώνης (1963-1964). Επίσης στα Πανεπιστήμια του Εδιμβούργου και της Γλασκώβης. Καθηγητής όντας της Δογματικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και δύο ημερών Πρεσβύτερος εξελέγη Μητροπολίτης Περγάμου στις 17 Ιουνίου 1986. Διάκονος χειροτονήθηκε στις 14 Ιουνίου 1986 και Πρεσβύτερος στις 15 Ιουνίου 1986. Στις 22 Ιουνίου 1986 χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Περγάμου και Αδραμυττίου στον Πατριαρχικό ναό του αγίου Γεωργίου, προεξάρχοντος του Μητροπολίτου Μύρων Χρυσοστόμου.

Jan Bremmer:The Early Greek Concept of the SoulΗ Πρώιμη Ελληνική Αντίληψη περί Ψυχής

Jan Bremmer,
The Early Greek Concept of the Soul
[Η Πρώιμη Ελληνική Αντίληψη περί Ψυχής],
Princeton University Press,1983.

[English/Αγγλικά PDF]

Εarly Christian Doctrine / Πρωτοχριστιανική Ιστορία του Δόγματος:Η πλατωνική ψυχολογία παρεισφρέει στον Χριστιανισμό /Platonic psychology creeps into Christianity

Τα μαρτύρια των αμαρτωλών στην Κόλαση,
ψηφιδωτό, τμήμα από τη Δευτέρα Παρουσία,
αρχές 12ου αι. Βενετία, Τορστέλο, Santa Maria Assunta:
για τους Βυζαντινούς ο χρόνος θα τελείωνε κατά τη Δευτέρα Παρουσία
(Χατζηδάκη, Ψηφιδωτά, σ. 165, εικ. 151.) @

«Στο πρώτο ήμισυ του 2ου αιώνα, οι ανθρωπολογικές και εσχατολογικές απόψεις των εκκλησιαστικών συγγραφέων κινούνται πολύ κοντά στο βιβλικό πλαίσιο. Αυτό περιλαμβάνει τη θεώρηση του ανθρώπου ως ολότητα, τη θνητότητα της ψυχής[16], την προσμονή για την ταχεία έλευση του Κυρίου[17], επίσης την ελπίδα για την ανάσταση, που για τους πιστούς χριστιανούς θα σημάνει αθανασία[18], αλλά και την προσδοκία για την ευημερία των δίκαιων ανθρώπων στη γη κατά τη χιλιετή βασιλεία του Χριστού, ενώ οι πονηροί θα έχουν εκμηδενιστεί[19]. Όπως γράφει για αυτή την περίοδο ο φημισμένος καθηγητής θεολογίας Paul Tillich: «Οι αποστολικοί πατέρες δεν πίστευαν στην αθανασία της ψυχής. Δεν υπάρχει εγγενής αθανασία, αλλιώς θα ήταν άνευ νοήματος για αυτούς να μιλούν για αθάνατη ζωή που προσφέρει ο Χριστός. […] Υπό αυτό το φως μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο παραδοσιακός τρόπος που μιλούμε για την αθανασία της ψυχής δεν αποτελούσε κλασικό χριστιανικό δόγμα, αλλά μια διαστροφή του»[20].

Κατά τα διαθέσιμα στοιχεία, οι πρώτοι στους οποίους διείσδυσε η ιδέα της ψυχής ως οντότητας ανεξάρτητης από το σώμα ήταν οι χριστιανοί της Αιγύπτου, οι οποίοι είχαν επηρεαστεί από τον γνωστικισμό, ένα συγκρητιστικό κράμα από ιουδαϊσμό, ελληνιστική φιλοσοφία και ανατολικές δεισιδαιμονίες[21]. Υπό αυτές τις συνθήκες, γράφει ο καθηγητής θεολογίας Θεοδώρου, «συνετελέσθη η πρώτη σπουδαία [sic] συνάντησις του Χριστιανισμού μετά της ελληνικής φιλοσοφίας»[22]. Εν αντιθέσει με άλλες περιοχές της αυτοκρατορίας όπου οι γνωστικίζουσες απόψεις καταδικάστηκαν ως αιρετικές (ήδη από το 140 περ.), στις εκκλησίες της Αιγύπτου υπήρχε μεγάλος φιλελευθερισμός και πλουραλισμός. Για παράδειγμα, ο γνωστικίζων χριστιανός Βασιλείδης ίδρυσε στην Αλεξάνδρεια δική του σχολή και μάλιστα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του (μέχρι δηλαδή το 161) απολάμβανε τον σεβασμό των εκεί συγχριστιανών του[23]. Οι Γνωστικοί της Αιγύπτου πιθανολογείται ότι υπέστησαν επιρροή από τον Φίλωνα[24]. Γενικά συμφωνούσαν με τη διδασκαλία του Πυθαγόρα και του Πλάτωνα σχετικά με την πτώση των ψυχών στα υλικά σώματα και τον αγώνα τους να επιστρέψουν στην πρότερη, πνευματική κατάσταση[25]. Υποτιμούσαν την ύλη και το σώμα[26] και, ως εκ τούτου, σε τέτοιες ομάδες συναντούμε για πρώτη φορά στην ιστορία του χριστιανισμού την ιδέα του ασκητισμού, του αναχωρητισμού και της επιβεβλημένης αγαμίας[27]. (Βλ. 1 Τιμόθεο 4:1-5) Μάλιστα για τον Βασιλείδη συγκεκριμένα, ο Ευσέβιος μας πληροφορεί ότι οι νέοι μαθητές του έπρεπε κατά τον πυθαγόρειο τρόπο να μείνουν στη σιωπή για πέντε χρόνια[28]».

* Ιστολόγιο Πρωτοχριστιανική Ιστορία του Δόγματος,
ανάρτηση 13ης Ιουνίου 2010,
«Ψυχή—στη Βίβλο και στον μεταβιβλικό ιουδαϊσμό και χριστιανισμό. Κεφάλαιο 4α Η πλατωνική ψυχολογία παρεισφρέει στον χριστιανισμό (α΄)»

Judith Herrin:Το Βυζάντιο αντιμέτωπο με Διανοούμενους & Αιρετικούς /Byzantium facing Scholars & Heretics

«Η κυριαρχία του χριστιανικού στοιχείου απειλήθηκε ασφαλώς πολλές φορές από διανοούμενους ή αιρετικούς όπως ο φιλόσοφος Ιωάννης ο Ιταλός και ο Βόρις Βογόμιλος (ένας χαρισματικός Βούλγαρος ηγέτης) στις αρχές του 12ου αιώνα, ή ο Γεώργιος Γεμιστός (Πλήθων) (ο οποίος ασπάστηκε την παγανιστική θρησκεία και φιλοσοφία) τον 15ο αιώνα. Γενικά όμως, η αιρετική θεολογία δεν ήταν τόσο διαδεδομένη όσο στη Δύση. Οι θεολογικές διαφωνίες αποκαλύπτουν πολύ συχνά τη χαρακτηριστική σύμμειξη στοιχείων του βυζαντινού πολιτισμού. Ο Ιταλός και ο Πλήθων εκπροσωπούσαν τις φιλοσοφικές παραδόσεις και λατρείες της αρχαίας Ελλάδας· ο Βόρις, τις διάφορες εκδοχές της μεσαιωνικού θρησκευτικού τυπικού. Παρότι το Βυζάντιο ήταν το χωνευτήρι όλων των χριστιανικών παραδόσεων που είχαν γραφτεί στα ελληνικά, διαφύλαξε πολλά ποιήματα και ιστορήματα που μιλούσαν για τις αρχαίες θεότητες, καθώς και αρκετούς από τους ναούς και τα αγάλματά τους.

Η κλασική παγανιστική κληρονομιά διαπότισε τις εκπαιδευτικές, διοικητικές και πολιτισμικές παραδόσεις της αυτοκρατορίας, οικοδομώντας το ισχυρό έρεισμα της μακραίωνης ιστορίας του Βυζαντίου. Η ενοποίηση των βυζαντινών παραδόσεων οφειλόταν σε ένα ανυποχώρητο σύστημα πίστης το οποίο, ενώ βασιζόταν στην αυστηρή διατύπωση των χριστιανικών ορισμών, άφηνε παράλληλα το περιθώριο στην εκδήλωση ποικίλων πρακτικών πίστης -για τους άντρες και τις γυναίκες, τα άτομα ή τις λατρευτικές κοινοτητες. Τελικά, μέσα από τη δική του ιδιαίτερη θρησκεία, το Βυζάντιο διαχειρίστηκε τις καίριες διαφορές του όχι μόνο με τους Μουσουλμάνους, τους Άραβες και τους Τούρκους, αλλά και με τους άλλους Χριστιανούς -κυρίως της Δύσης. Η θεολογική εκλέπτυνση αυτής της δογματικής και επίμονης Ελληνικής Ορθοδοξίας οικοδόμησε ένα χαρακτηριστικό σύστημα πίστης και μια συνεκτική μορφή κυριαρχίας με πυρήνα τη συνεργασία μεταξύ αυτοκράτορα και Πατριάρχη. Ακόμα κι αν, εντέλει, οι αυτοκράτορες πολεμούσαν και πέθαιναν σαν Έλληνες ή Ρωμαίοι, ήθελαν να κηδεύονται και να μνημονεύονται ως Χριστιανοί».

«Το βαθύτερο ενδιαφέρον για την αιωνιότητα του κόσμου, για την ύπαρξη νοήματος, και για τους νόμους της Φύσης εκδηλωνόταν στους σχολιασμούς των αρχαίων κειμένων και έφτανε μέχρι τη διερώτηση για τη σφαιρική δομή του κόσμου και τα φυσικά φαινόμενα. Ο Συμεών Σηθ έδωσε μια εξήγηση για τη διαφορά ανάμεσα στην ηχητική και την οπτική εκδήλωση του κεραυνού λέγοντας ότι ο ήχος χρειάζεται χρόνο για να μεταδοθεί, ενώ η θέα είναι ανεξάρτητη του χρόνου. Αντίθετα, ο Ψελλός πίστευε ότι η συγκεκριμένη καθυστέρηση οφείλεται στη διαφορά ανατομίας ανάμεσα στην κοιλότητα του αφτιού και την προεξοχή του ματιού. Ο Ατταλειάτης, παρότι παρουσίασε μια εμπεριστατωμένη άποψη διακωμωδώντας την ιδέα ότι ο κεραυνός βγαίνει από το στόμα ενός πελώριου δράκου, δεν μπόρεσε να εξηγήσει το αίτιο που τον δημιουργεί.

Η ορθολογική επιστημονική μελέτη οδήγησε προφανώς σε αναπόφευκτες συγκρούσεις με τις χριστιανικές Αρχές. Ο Ιωάννης Ιταλός, διάδοχος του Ψελλού στη νεοσύστατη έδρα της Φιλοσοφικής Σχολής, κατηγορήθηκε και δικάστηκε επειδή εφάρμοζε τη λογική μέθοδο στη θεολογία της Ενσάρκωσης και στα θαύματα του Χριστού, ενώ αρνιόταν την αθανασία της ψυχής και την ανάσταση του σώματος. Το 1082 καταδικάστηκε για αίρεση και παγανισμό, ενώ την ίδια τύχη είχαν αργότερα και ορισμένοι από τους μαθητές του. Παρ' όλα αυτά, η μελέτη των αρχαίων φιλοσοφικών κειμένων, που περιελάμβανε και έργα αστρονομίας, φυσικής, μαθηματικών και Λογικής, ισχυροποίησε μια παράδοση που επιβίωσε μέχρι το τέλος της αυτοκρατορίας κατορθώνοντας, παρά τις στιγμές όξυνσης, να συνυπάρχει με τη χριστιανική πίστη. Δεν έλειπαν, βέβαια, και οι ακραίες εκφάνσεις της, όπως η περίπτωση του λόγιου Πλήθωνα στον Μυστρά, ο οποίος εγκατελειψε εντελώς την εκκλησιαστική πίστη και έγραψε ολόκληρες Λειτουργίες προς τιμήν του Δία και του Απόλλωνα».

* Τζούντιθ Χέριν / Judith Herrin,
Τι είναι το Βυζάντιο
[Αγγλ. πρωτότυπο:
Byzantium. The Surprising Life of a Medieval Empire
(2007, Penguin Books Ltd / Princeton University Press)],
εκδ. Ωκεανίδα, 2006, Μτφρ. Χριστιάννα Σαμαρά,
σσ. 117, 118, 439, 440
[English version / Αγγλ.εκδ. pp. 49, 50, 229, 230].

Τζούντιθ Χέριν
Η Τζούντιθ Χέριν σπούδασε Ιστορία στα πανεπιστήμια του Cambridge και του Birmingham στο οποίο και εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή· εργάστηκε επίσης στην Αθήνα, στο Παρίσι και το Μόναχο και διαδέχτηκε τον Stanley J. Seeger, καθηγητή της Βυζαντινής Ιστορίας στο Princeton, προτού αναλάβει τη θέση που διατηρεί και σήμερα στο King’s. Έγινε κυρίως γνωστή για το βιβλίο της The Formation of Christendom (Λονδίνο 1989), αλλά έχει επίσης στο ενεργητικό της πολλές δημοσιεύσεις για τη βυζαντινή αρχαιολογία και άλλα θέματα. Στην παρούσα φάση τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα κινούνται γύρω από τις γυναίκες στο Βυζάντιο και τη σχέση του Βυζαντίου με το Ισλάμ και τη Δύση. Είναι διευθύντρια στο Centre for Hellenic Studies, του King’s College του Λονδίνου.  




Παρουσιάσεις & Κριτικές του βιβλίου:

• Ωκεανίδα
• Lifo
• Τα Νέα
• Ελευθεροτυπία
• Το Βήμα
• City Press
• Publishers Weekly

Roller:Το Δόγμα της Αθανασίας της Ψυχής στην Πρώιμη Εκκλησία /The Doctrine of Immortality of the Soul in the Early Church

«Most modern evangelical Christians believe that every human being has within him (or her) a naturally immortal soul which, being separated from the body at the moment of physical death, continues to exist forever, either in the enjoyment of God’s presence or in the everlasting torment of hell-fire –in the latter case, in particular, consciously experiencing the pain of burning, but never actually being burnt up.

This position is well stated by the popular evangelist, Dr. Billy Graham, in his book, Peace With God, chapter 6, paragraph 25, where he says, “The Bible teaches that you are an immortal soul. Your soul is eternal and will live forever. In other words, the real you –the part of you that thinks, feels, dreams, aspires; the ego, the personality– will never die. The Bible teaches that your soul will live forever in one of two places –heaven or hell.”

In the same chapter, in paragraph 28, he adds, “The Bible teaches that whether we are saved or lost, there is conscious and everlasting existence of the soul and personality.”

This belief is actually written into the Statements of Faith of many Protestant denominations –for example, the Southern Baptist Convention, the Assemblies of God, the General Association of Regular Baptist Churches, the American Baptist Association, the International Church of the Foursquare Gospel, and the Evangelical Free Church of America (to name just a few). Thus it is held to be both Biblically supportable and doctrinally essential by those churches that so include it.

On the other hand, a small but vocal minority, who refer to themselves as “Conditionalists”, believe that the soul (by which term they mean, the “whole personality”) is naturally mortal, not immortal, and consequently cannot, and will not, live forever (in any condition) unless immortality is granted to the individual by God –and that God only grants immortality to those who trust in Jesus Christ as their personal Savior and follow Him as their Lord.

This position is well stated by Dr. David A. Dean, of Berkshire Christian College, in his book, Resurrection Hope, on page 83, where he says, “Nothing in the Bible teaches that the wicked are immortal. Such expressions as ‘to live forever’, ‘to exist forever’, ‘never to die’, ‘to be immortal’, nor any equivalent expressions, are ever applied to the nature of the soul, or the destiny of the lost. They are only applied to the destiny of the righteous. Death is the inevitable wages for sin. Eternal life is God’s gift to only those who believe in Jesus Christ.”»

[«Οι περισσότεροι σύγχρονοι Ευαγγελικοί χριστιανοί πιστεύουν ότι κάθε ανθρώπινο ον έχει εντός του (ή εντός της) μια εκ φύσεως αθάνατη ψυχή η οποία, όταν χωρίζεται από το σώμα τη στιγμή του σωματικού θανάτου, συνεχίζει να υπάρχει για πάντα, είτε στην απόλαυση της παρουσίας του Θεού είτε στον αιώνιο βασανισμό στις φωτιές της κόλασης –στη δεύτερη περίπτωση, συγκεκριμένα, με την συνειδητή εμπειρία του πόνου της καύσης, αλλά χωρίς ποτέ στην πραγματικότητα να αναλίσκεται.

Αυτή η θέση διατυπώνεται κατάλληλα από τον διάσημο Ευαγγελικό, Δρα Μπίλι Γκράχαμ (Dr. Billy Graham), στο βιβλίο του Ειρήνη με τον Θεό (Peace With God), στο κεφάλαιο 6, παράγραφο 25, όπου αναφέρει: "Η Βίβλος διδάσκει ότι είσαι αθάνατη ψυχή. Η ψυχή σου είναι αιώνια και θα ζήσεις για πάντα. Με άλλα λόγια, ο πραγματικός εαυτός σου –το μέρος του εαυτού σου που σκέφτεται, που νιώθει, που ονειρεύεται, που επιζητεί· το εγώ, η προσωπικότητα– δεν θα πεθάνει ποτέ. Η Βίβλος διδάσκει ότι η ψυχή σου θα ζήσει για πάντα σε έναν από τους δύο τόπους –στον ουρανό ή στην κόλαση.

Στο ίδιο κεφάλαιο, στην παράγραφο 28, προσθέτει: "Η Βίβλος διδάσκει είτε σωθούμε είτε απωλεσθούμε, υπάρχει συνειδητή και αιώνια ύπαρξη της ψυχής και της προσωπικότητας".

Αυτή η πεποίθηση είναι στην πραγματικότητα γραμμένη στα Άρθρα της Πίστης πολλών Προστεσταντικών ομολογιών –για παράδειγμα, της Συνέλευσης των Νότιων Βαπτιστών, των Συνάξεων του Θεού, του Γενικού Συνδέσμου Κανονικών Βαπτιστικών Εκκλησιών, του Αμερικανικού Βαπτιστικού Συνδέσμου, της Διεθνούς Εκκλησίας του  Τετραγωνικού Ευαγγελίου, και της Ευαγγελικής Ελεύθερης Εκκλησίας της Αμερικής (για να κατονομάσουμε λίγες μόνο). Έτσι θεωρείται ότι είναι και Βιβλικά βάσιμο και δογματικά απαραίτητο από αυτές τις εκκλησίες να την περιλάβουν.

Από την άλλη πλευρά, μια μικρή αλλά ηχηρή μειονότητα, που αυτοαποκαλούνται "Οπαδοί της υπό όρους αθανασίας" [Αγγλ. "Conditionalists"], πιστεύουν ότι η ψυχή (με τον όρο αυτό εννοούν "ολόκληρη την προσωπικότητα") είναι εκ φύσεως θνητή, όχι αθάνατη, και συνεπώς δεν μπορεί, και ούτε πρόκειται, να ζήσει για πάντα (σε οποιαδήποτε κατάσταση) εκτός αν η αθανασία παραχωρηθεί στο άτομο από τον Θεό –και ο Θεός παραχωρεί αθανασία μόνο σε εκείνους που εμπιστεύονται στον Ιησού Χριστό ως τον προσωπικό τους Σωτήρα και Τον ακλουθούν ως Κύριό τους.

Αυτή η θέση αναφέρεται κατάλληλα από τον Δρα Ντέιβιντ Α. Ντην (Dr. David A. Dean), του Χριστιανικού Κολεγίου του Μπέρκσαϊρ, στο βιβλίο του, Ελπίδα Ανάστασης (Resurrection Hope), στη σελίδα 83, όπου αναφέρει: "Τίποτα στη Βίβλο δεν διδάσκει ότι οι πονηροί είναι αθάνατοι. Τέτοιες εκφράσεις όπως 'ζω για πάντα', 'υπάρχω για πάντα', 'ποτέ δεν θα πεθάνω', 'είμαι αθάνατος', ή άλλες ισοδύναμες εκφράσεις, ποτέ δεν εφαρμόζονται στη φύση της ψυχής, ή στην προοπτική εκείνων που θα απωλεσθούν. Εφαρμόζονται μόνο στην προοπτική των δίκαιων. Ο θάνατος είναι ο αναπόφευκτος μισθός της αμαρτίας. Η αιώνια ζωή είναι το δώρο του Θεού σε εκείνους μόνο που πιστεύουν στον Ιησού Χριστό".»]

* Dr. John H. Roller,
The Doctrine of Immortality in the Early Church
[Το Δόγμα της Αθανασίας στην Πρώιμη Εκκλησία],
http://www.blogster.com/drjohn/, added: Saturday, October 28th 2006.

Η πλατωνική ψυχολογία παρεισφρέει στον Ιουδαϊσμό

«Σε αντίθεση με τον Πλατωνισμό, ο άνθρωπος στην Εβραϊκή Βίβλο εκλαμβάνεται εξολοκλήρου ως ον υλικό, πλασμένο από χώμα της γης. Ο ανθρώπινος θάνατος στην Εβραϊκή Βίβλο, ως αποτέλεσμα της αμαρτίας, θεωρείται εχθρός, σημαίνει αποσύνθεση, αδράνεια και έλλειψη συνειδητότητας. Ως εκ τούτου, πουθενά στις Εβραϊκές Γραφές δεν θα διαβάσουμε ότι οι ευσεβείς άνθρωποι έχουν την ελπίδα να πάνε στον ουρανό ή σε κάποιο άλλο μέρος μακαριότητας μετά τον θάνατό τους. Απεναντίας, εφόσον ο θάνατος είναι πράγματι το αντίθετο της ζωής, και όχι ένα πέρασμα για την ουράνια μακαριότητα, το αντίδοτο του θανάτου δεν θα μπορούσε παρά να είναι η ανάσταση των νεκρών. Η ανάσταση των νεκρών—και μάλιστα με την προοπτική της αιώνιας ζωής—είναι που προβάλλεται στις Εβραϊκές Γραφές ως η ελπίδα και η ανταμοιβή για τους ευσεβείς και δίκαιους ανθρώπους. Αυτές οι εσχατολογικές προσδοκίες σχετίζονταν με αυτό που αποκαλεί η Encyclopaedia Judaica ως «επιστροφή στην αρχική ειρήνη και χαρά του Κήπου της Εδέμ πριν από την αμαρτία του Αδάμ», δηλαδή με την αποκατάσταση του χαμένου επίγειου παραδείσου, η οποία θα επιτυγχανόταν υπό τη βασιλεία του πολυαναμενόμενου Μεσσία. Όσο για τους πονηρούς που καταδικάζονται από τον Θεό, η κατάληξή τους είναι εκμηδένιση, η οποία παρομοιάζεται σαν τη φωτιά που κατατρώει την καλαμιά, σαν το σκόρπισμα του άχυρου από τον άνεμο ή σαν το ξερίζωμα ενός φυτού».

Δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο earlychristiandoctrine.wordpress.com το τρίτο κεφάλαιο της πολύ ενδιαφέρουσας σειράς άρθρων «Η ψυχή—στη Βίβλο και στον μεταβιβλικό Ιουδαϊσμό και Χριστιανισμό» με θέμα

«Η πλατωνική ψυχολογία παρεισφρέει στον Ιουδαϊσμό».

Μια απόπειρα διερεύνησης της βιβλικής και μεταβιβλικής έννοιας της ψυχής με αναδρομή στην αρχαιοελληνική ψυχολογία

* «Η ψυχή—στη Βίβλο και στον μεταβιβλικό Ιουδαϊσμό και Χριστιανισμό. Κεφάλαιο 2, Αναδρομή στην αρχαιοελληνική ψυχολογία»

Μια εξαιρετικά σαφής και εμπεριστατωμένη έρευνα από τον συγγραφέα του ιστολογίου earlychristiandoctrine.wordpress.com. Μακριά από το κοινό αναμάσημα των πηγών με τη χρήση ολίγου πατερικού αρώματος, ο συγγραφέας προσεγγίζει μεθοδολογικά το σπουδαίο ζήτημα του προσδιορισμού της ανθρώπινης ύπαρξης, ενός θέματος που ταλανίζει τη σκέψη και τα συγγράμματα του σοφού ανθρώπου κατά τις τελευταίες τρεις και πλέον χιλιετίες του.