Αδρομερής παρουσίαση του βιβλίου του Π.Δ. Βασιλειάδη, Η Καινή Διαθήκη στη Δημοτική: Η ευόδωση ενός μακραίωνου αγώνα /Overview of the main points of P.D. Vasileiadis’ book The New Testament in Modern Greek: The culmination of a centuries-long struggle :

Η Καινή Διαθήκη στη Δημοτική: 
Η ευόδωση ενός μακραίωνου αγώνα

 

Ραχοκοκαλιά του βιβλίου του Δρ. Παύλου Δ. Βασιλειάδη με τίτλο Η Καινή Διαθήκη στη Δημοτική: Η ευόδωση ενός μακραίωνου αγώνα αποτελούν, πρώτον η ιστορική αναδρομή και δεύτερον τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των μεταφράσεων. Ως προς το πρώτο σκέλος, στο δεύτερο κεφάλαιο ο συγγραφέας ξετυλίγει το νήμα αυτού του μακροχρόνιου πνευματικού αγώνα ανά αιώνες:

Οι Απαρχές

15ος – 16ος Αιώνας

Σε αυτή την περίοδο εντοπίζονται οι πρώτες προσπάθειες γεφύρωσης του χάσματος ανάμεσα στην ελληνιστική κοινή (τη γλώσσα του πρωτοτύπου) και τη γλώσσα που πραγματικά μιλούσε ο λαός. Η ανάγκη για κατανόηση του ιερού κειμένου αρχίζει να γίνεται πιεστική, καθώς η απόσταση της ομιλουμένης από τη λόγια παράδοση μεγαλώνει.

Δυναμικές Πρωτοβουλίες & Αντιδράσεις

17ος Αιώνας

Σηματοδοτείται από την εμβληματική μετάφραση του Μάξιμου Καλλιπολίτη (εκδόθηκε το 1638 στη Γενεύη). Η προσπάθεια αυτή, που στηρίχθηκε ενεργά από τον Πατριάρχη Κύριλλο Λούκαρι, στόχευε στην επίτευξη ευρύτερης πρόσβασης στο βιβλικό κείμενο. Ωστόσο, τέτοιες πρωτοβουλίες δεν έπαψαν να προκαλούν θυελλώδεις έντονες αντιδράσεις από συντηρητικούς εκκλησιαστικούς κύκλους που θεωρούσαν τη μετάφραση «βεβήλωση» του κειμένου.

Ο Ρόλος των Βιβλικών Εταιρειών

18ος Αιώνας

Παρά τις απαγορεύσεις, η ανάγκη για τη διάδοση των Γραφών αρχίζει να ικανοποιείται από την εμφάνιση ξένων και εγχώριων Βιβλικών Εταιρειών. Η μεταφραστική δραστηριότητα οργανώνεται συστηματικότερα, προετοιμάζοντας το έδαφος για τις δυναμικές εξελίξεις που θα ακολουθούσαν.

Ενδυνάμωση, Διάδοση και Γλωσσικές Διαμάχες

19ος Αιώνας

Μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, η μετάφραση της Καινής Διαθήκης συνδέεται άρρηκτα με το λεγόμενο «γλωσσικό ζήτημα». Κεντρική μορφή εδώ είναι ο Νεόφυτος Βάμβας, του οποίου η μετάφραση γνώρισε μεγάλη διάδοση αλλά και σφοδρή πολεμική από όσους υποστήριζαν την αποκλειστική χρήση του πρωτότυπου κειμένου στη λατρεία.

Πολυφωνία και Καθιέρωση

20ός – 21ος Αιώνας

Η περίοδος αυτή ξεκινά με δραματικό τρόπο, με τα αιματηρά «Ευαγγελιακά» του 1901 με αφορμή τη μετάφραση του Αλέξανδρου Πάλλη. Ωστόσο, κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα η κατάσταση ομαλοποιείται. Εκδίδονται επίσημες, επιστημονικά τεκμηριωμένες μεταφράσεις με τις ευλογίες κεφαλών της Ορθόδοξης εκκλησίας (όπως η μετάφραση των τεσσάρων καθηγητών), οδηγώντας στη σύγχρονη μεταφραστική πολυφωνία.

Η Ευρύτερη Θεματολογία του Έργου

Πέρα από την ιστορική αναδρομή, στο βιβλίο αναπτύσσονται οι εξής σημαντικοί θεματικοί άξονες:

• Η Θεολογία της Προσβασιμότητας (Κεφάλαιο 1): Ο συγγραφέας τεκμηριώνει θεολογικά ότι ο χριστιανισμός γεννήθηκε ως ένα κίνημα στη διάδοση του οποίου καθοριστικό ρόλο έπαιξε η μετάφραση των ιερών γραφών στις ομιλούμενες γλώσσες των λαών. Ήδη στον πρόλογο, τον οποίο επιμελήθηκε ο Δρ. Πέτρος Παρθένης, αναφέρεται η αφήγηση της Πεντηκοστής, όπου το Άγιο Πνεύμα δίνει τη δυνατότητα στους Αποστόλους να μιλήσουν στις μητρικές γλώσσες των ακροατών τους, αποδεικνύοντας ότι ο Θεός επιθυμεί το μήνυμά του να είναι άμεσα κατανοητό. Παρόμοια, γίνετται αναφορά μεταξύ άλλων στον Ωριγένη, ο οποίος υπερασπίστηκε το απλό ύφος των Γραφών έναντι των κατηγοριών του Κέλσου.

• Τα Ποιοτικά Χαρακτηριστικά των Μεταφράσεων (Κεφάλαιο 3): Εξετάζονται οι φιλολογικές και μεταφραστικές μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν ανά τους αιώνες. Αναλύεται η ισορροπία που έπρεπε να κρατήσουν οι μεταφραστές ανάμεσα στην πιστότητα στο πρωτότυπο κείμενο και τη φυσικότητα της νεοελληνικής γλώσσας. Διάφορες παράμετροι καταγράφονται και εξετάζονται με τρόπο συστηματικό και εποπτικό.

• Η Επιβίωση των Μεσαιωνικών Επιφυλάξεων (Κεφάλαιο 4): Στο κλείσιμο του έργου, ο συγγραφέας προχωρά σε μια καίρια κοινωνιολογική και εκκλησιαστική παρατήρηση: Αυτό που ξαφνιάζει είναι ότι, αιώνες μετά την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, και ήδη διακόσια χρόνια μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, το ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό επηρεάζεται ακόμα από τη βαριά σκιά της μεσαιωνικής αυτής παράδοσης, η οποία αντιμετώπιζε με καχυποψία την άμεση πρόσβαση του λαού στο ιερό κείμενο χωρίς τη μεσολάβηση της εκκλησιαστικής αυθεντίας.

Το έργο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ευόδωση αυτού του μακραίωνου αγώνα αποτελεί τελικά μια νίκη του εκδημοκρατισμού της βιβλικής γνώσης, επιτρέποντας στον σύγχρονο αναγνώστη να προσεγγίσει το Ευαγγέλιο των χριστιανικών γραφών στη γλώσσα που σκέφτεται και αισθάνεται.