Ο Γεννάδιος (Γεώργιος) Σχολάριος περί της μεταχείρισης από την Εκκλησία & το θεοκρατικό Κράτοςτων αιρετικών & των αποστατών /Gennadius (Georgios) Scholarios concerning the treatmentby the Church & the theocratic State of the heretics & the apostates

Περὶ δὲ τῶν αἱρετικῶν ὑπομένει αὐτῷ τῷ Παύλῳ πρὸς Τιμόθεον γράφοντι· „Αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος.“ Τοιοῦτόν τι διαπράττεται διὰ τὴν πολλὴν αὐτῆς ἐπιείκειαν καὶ τὸν οἶκτον ὃν ἔχει πρὸς τὴν τῶν πλανωμένων ἐπιστροφήν· ἅπαξ καὶ δεύτερον νουθετεῖ τοὺς αἱρετικούς, καὶ αὖθις δὲ ἐνισταμένους ὁρῶσα, ἀπογνοῦσα τὴν ἐκείνων ἐπιστροφήν, τῆς σωτηρίας λοιπὸν φροντίζει τῶν ἄλλων, καὶ ἀπόφασιν ἀφορισμοῦ κατ’ αὐτῶν φέρουσα χωρίζει τούτους τῶν εὐσεβῶν, ἵνα μηδεὶς προσιὼν αὐτοῖς βλάπτηται. Χωρισθέντες δὲ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὸν χωρισμὸν ἐνεγκόντες, ἐπεὶ νοσοῦσιν ἀνίατα, εἰ μὲν ἑαυτοῖς μόνοις τὰ διεστραμμένα φυλάττουσι δόγματα, μένουσιν ἐκ τῶν κοσμικῶν ἀρχόντων κακῶν ἀπαθεῖς, ὥσπερ οἱ ἄπιστοι. Εἰ δὲ φιλονεικίας ὑποσπείρουσιν καὶ τοῖς ἑαυτῶν ἐπαγωνίζονται δόγμασιν, ἀνάγκη τοῖς κοσμικοῖς ἐπίκειται ἄρχουσιν ἀπειλεῖν, εἵργειν, τὰ τοιαῦτα ποιεῖν ἐπ’ αὐτοῖς, ὡς ἂν μὴ δύναιντο βλάπτειν τοὺς ἄλλους. Ἐπεὶ δὲ ὁ ἀποστάτης τῆς πίστεως καὶ τοὺς αἱρετικοὺς καὶ τοὺς καθ’ ἅπαξ ἀπίστους ὑπερβάλλει πολλῷ τῷ μέσῳ· „Βέλτιον γὰρ ἦν, φησὶν αὐτοῖς ὁ μακάριος Πέτρος, τὴν ἀλήθειαν μὴ ἐπιγνῶναι ἢ μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν ἀναχωρῆσαι“· ἐπιτρέπει μὲν οὖν οὐδαμῶς φανερῶς οὕτως ἡ Ἐκκλησία τοῖς κοσμικοῖς ἄρχουσι κολάζειν αὐτούς· εἰ μέντοι γε τοῦτο ποιοῖεν οἱ ἄρχοντες τῷ τῆς πίστεως ζήλῳ κινούμενοι καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τὴν ἀσφάλειαν κατακτώμενοι, ἀποδέχεται τούτους καὶ στεφανοῖ· οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστιν ἐπιτάξαι καὶ ἐπαινέσαι, ἀλλὰ πολλὰ ἐπαινεῖ μὲν ἡ Ἐκκλησία γιγνόμενα καὶ βούλοιτ’ ἂν οὕτω γίνεσθαι· οὐκ ἐπιτάττει δὲ φανερῶς οὑτωσί. Οἷον οὐκ ἐπιτάττει τοὺς κιβδηλεύοντας τὸ νόμισμα κτείνειν, οὐδ’ εἰ τοιοῦτόν τινα λαβών τις ἄρχων ἐπυνθάνετο τῆς Ἐκκλησίας τί ἂν δέοι ποιεῖν ἐπ’ αὐτῷ, εἶπεν ἂν ἐκείνη δεῖν κτείνειν τὸν ἄνθρωπον· εἰ δ’ ὁ ἄρχων λαβὼν ἀνασκολοπίσειεν ἢ ἀκρωτηριάσειεν κατὰ τοὺς ἑκασταχοῦ κειμένους καὶ ἐνεργουμένους νόμους, ἡ Ἐκκλησία οὔτ’ ἀγανακτήσει τῷ ἄρχοντι, καὶ ἐπαινέσεται μᾶλλον, καὶ ἀφιέντα ψέξειεν ἄν. Πόσῳ δὲ τῷ μέσῳ χείρων ἐστὶν ὁ διαφθείρων τὴν πίστιν, δι’ ἣν ἡ σωτηρία ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς, τοῦ τὸ νόμισμα κιβδηλεύοντος, δι’ οὗπερ εἰς τὴν πρόσκαιρον ζωὴν βοηθούμεθα;

Ὁ Γεννάδιος τῷ φρονιμωτάτῳ καὶ εὐσεβεῖ ἄρχοντι κυρῷ Μανουὴλ Ῥαοὺλ τῷ Οἰσῇ.
Επιστολή Γεωργίου Σχολάριου (μετά το 1450) /
Epistulae Georgii Scholarii (post 1450).

Source: / Πηγή:
M. Jugie, L. Petit, and X.A. Siderides,
Oeuvres complètes de Georges (Gennadios) Scholarios.
Paris: Maison de la bonne presse, 1935,
vol./τόμ. 4, epist./επιστ. 2, p./σ. 486.

Ο Γεννάδιος (Γεώργιος) Σχολάριος περί της τιμωρίας όσων επιμένουν να έχουν διαφορετική άποψη από την Εκκλησία /Gennadius (Georgios) Scholarios concerning the punishments inflicted on those with different opinions from the Church

Σὺ μὲν οὖν, ἀνδρῶν καὶ ἀρχόντων γενναιότατε καὶ εὐσεβέστατε, ἐμοὶ πειθόμενος, χάριτας μὲν ἔχε Χριστῷ τοῦ γεγενημένου· πολλοί σοι γὰρ ἐκεῖθεν στέφανοι πλέκονται· εἰ δέ τινα ἄλλον φωράσεις ἀληθῶς ὁμολογουμένως τὰ αὐτὰ τῷ Ἰουβεναλίῳ νοσοῦντα καὶ τῆς μὲν ἀληθοῦς πίστεως ἀφιστῶντα τοὺς χρωμένους αὐτῷ, ἐπὶ δὲ τὴν τῶν δαιμόνων ἀπάτην, ἣν ὁ Θεὸς δι’ ἑαυτοῦ καὶ τῆς ἀρίστης ἐκείνης οἰκονομίας κατήργησεν, ἕλκοντα, μετὰ δευτέραν καὶ τρίτην παραίνεσιν ῥάβδιζε, εἷργε, εἶτα γλῶσσαν ἀφαίρει, εἶτα χεῖρα ἀπότεμνε, κἂν καὶ οὕτω μένῃ κακός, θαλάττης πέμπε βυθῷ. Φημὶ δὲ μετὰ τρίτην καὶ δευτέραν παραίνεσιν, „μήποτε δῷ αὐτοῖς, φησὶν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, μετάνοιαν πρὸς ἐπίγνωσιν ἀληθείας, καὶ ἀνανήψωσιν ἀπὸ τῆς τοῦ διαβόλου παγίδος.“ Τοῦτο δὲ πολλοῖς συμβαίνειν εἰκός, εἰ καὶ τῷ Ἰουβεναλίῳ ἀδύνατον ἦν μετάνοιαν συμβαίνειν ποτέ. Ἡ γὰρ ἀναίσχυντος ἐκείνου καὶ φορτικὴ κατὰ τῆς εὐσεβείας μανία τῶν δαιμόνων ἦν ὁμολογουμένως φενάκη καὶ φρενοβλάβεια, οἳ κοῦφον εὑρόντες καὶ πρὸς τὴν πλάνην ὑπ’ ἀμαθίας τε ἅμα καὶ πονηρίας ἐπιρρεπῆ ἐξεβάκχευσαν ὁμολογουμένως τὸν δείλαιον καὶ κατὰ τῆς αὐτοῦ σωτηρίας ἐξέστησαν καὶ ἐξέμηναν. Διὸ καὶ πολλάκις καὶ παρὰ πολλῶν οὐ δὶς οὐδὲ τρὶς μόνον παραινεθεὶς τῇ μὲν Ἐκκλησίᾳ παραιτητέος ἦν ὡς ἐξεστραμμένος, τοῖς δὲ κοσμικοῖς ἄρχουσι ταῖς ἐσχάταις τιμωρίαις ὑπέκειτο, εἰ καὶ μήτε ἡ Ἐκκλησία, μήτε οἱ ἄρχοντες τὸ δέον ἅπαν ἐποίουν, ἀλλὰ τῷ ξίφει τοῦ καταράτου κτεινομένων τῶν ἀνθρωπίνων, φεῦ, ὠλιγώρουν ψυχῶν.


Ὁ Γεννάδιος τῷ φρονιμωτάτῳ καὶ εὐσεβεῖ ἄρχοντι κυρῷ Μανουὴλ Ῥαοὺλ τῷ Οἰσῇ.
Επιστολή Γεωργίου Σχολάριου (μετά το 1450) /
Epistulae Georgii Scholarii (post 1450).

Source: / Πηγή:
M. Jugie, L. Petit, and X.A. Siderides,
Oeuvres complètes de Georges (Gennadios) Scholarios.
Paris: Maison de la bonne presse, 1935,
vol./τόμ. 4, epist./επιστ. 2, p./σ. 488.

Σχέσεις κράτους-Εκκλησίας: χρονικό Church-State relations: A short chronicle

4 σταθμοί στις σχέσεις κράτους - Εκκλησίας

ΚΕΙΜΕΝΟ | ΝΤΙΝΑ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ (dida@enet.gr) ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ | ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΤΤΑΡΙΔΗΣ (artcutphoto@gmail.com)

Το ελληνικό κράτος προώθησε το αυτοκέφαλο της Εκκλησίας της Ελλάδος, προκειμένου να αποφύγει τις πολιτικές πιέσεις του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, αλλά και των ομόδοξων Ρώσων. Εκτοτε ακόμη προσπαθεί...

* Από πότε χρονολογείται η σχέση Ορθόδοξης Εκκλησίας και ελληνικού κράτους;

Η σχέση κράτους και Εκκλησίας στοιχειοθετείται νομικά ήδη από τη γέννηση του ελληνικού κράτους. Οι δεσμοί, όμως, ελληνισμού και ορθοδοξίας πηγαίνουν πιο βαθιά και ανιχνεύονται ακόμα και πριν από το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821. Ηδη από το 1770 οι Ρώσοι προτρέπουν τους Ελληνες να πάρουν τα όπλα εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, επικαλούμενοι την κοινή ορθόδοξη πίστη τους, υποσχόμενοι ότι θα βοηθήσουν στρατιωτικά την επανάσταση. «Η σύμπλευση της ελληνικότητας με την ορθοδοξία», παρατηρεί η ιστορικός Κ.Ε. Fleming, «όπως αποτυπώνεται ευλαβικά σε νόμο των μέσων του δέκατου ένατου αιώνα, με τον οποίο η ορθοδοξία ορίστηκε ως επίσημη θρησκεία του κράτους, στην πράξη υφίστατο εξαρχής. Ο ελληνικός πόλεμος για την ανεξαρτησία, παρά το γεγονός ότι πολλοί από τους ιδεολογικούς ταγούς του είχαν ως πρότυπο τη Γαλλική Επανάσταση, σε λαϊκό επίπεδο θεωρήθηκε ευρέως ως αγώνας των χριστιανών για απελευθέρωση από το "ζυγό" του ισλάμ».

* Ποια ήταν η πρώτη απόπειρα διαχωρισμού κράτους - Εκκλησίας;
«Ενώ υπό τους Οθωμανούς το Πατριαρχείο εξουσίαζε όλους τους ορθόδοξους χριστιανούς, η νέα αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος, που ιδρύθηκε το 1833, ήταν υπεύθυνη μόνο για τους έλληνες πολίτες και ήταν υποτελής στην κυβέρνηση. Οι νέοι ηγέτες της Ελλάδας ήθελαν να βάλουν ένα τέλος στον κεντρικό ρόλο της Εκκλησίας στα πολιτικά πράγματα και να αποχωριστούν από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Με απόφαση της 4ης Απριλίου 1833 διακόπηκαν οι δεσμοί της Ελληνικής Εκκλησίας με το πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και αυτή τέθηκε υπό τον έλεγχο του ελληνικού κράτους».

* Τι σήμαινε η απόφαση του 1833 για απόσχιση από το Πατριαρχείο;
«Η εξέλιξη αυτή θεωρήθηκε ως ξεκάθαρη απόδειξη των κινδύνων και της εξαχρείωσης των φιλοδυτικών πεποιθήσεων. Εστελνε μήνυμα και στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, αλλά και στη Ρωσία, πως δεν θα έπρεπε να επικαλούνται την ορθοδοξία ως πρόσχημα για να παρεμβαίνουν στις ελληνικές υποθέσεις. Στο εξής το καθήκον της Εκκλησίας περιοριζόταν στις πνευματικές ανάγκες του έθνους και θα ήταν ένας από τους πολλούς πολιτειακούς θεσμούς. Οι κληρικοί της Ιεράς Συνόδου θα ήταν υπεύθυνοι για τη διοίκηση της Εκκλησίας, για θρησκευτικά και δογματικά ζητήματα, αλλά δεν θα είχαν πολιτική ισχύ. Από την εποχή του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου η Εκκλησία δεν είχε απολέσει τον πολιτικό της ρόλο. Σε όλη τη διάρκειας της οθωμανικής κυριαρχίας ο πατριάρχης, διορισμένος από το σουλτάνο, ήταν ο πολιτικός και ο πνευματικός ηγέτης των ορθοδόξων».

* Ποιοι αντέδρασαν στις πρώτες απόπειρες διαχωρισμού Εκκλησίας - κράτους;
«Για τους ιεράρχες της Ελληνικής Εκκλησίας ο διακανονισμός αυτός ήταν αφόρητος. Η απόφαση δεν άρεσε και στο λαό, αλλά και στους συντηρητικούς πολιτικούς κύκλους, οι οποίοι θεωρούσαν την Εκκλησία ως το προπύργιο εναντίον των εκσυγχρονιστικών επιρροών της δυτικής σκέψης. Οι μοναχοί, ιδιαίτερα, αντιστάθηκαν σκληρά στον εκκλησιαστικό διακανονισμό του 1833 (η κυβέρνηση είχε μειώσει κατά τα δύο τρίτα τον αριθμό των μοναστηριών) και κινούνταν υπέρ των Ρώσων στη μάχη εξουσίας ανάμεσα σε Ρώσους, Βρετανούς και Γάλλους για επιρροή στις ελληνικές υποθέσεις».

Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο τής
Κ.Ε. Fleming
«Ιστορία των Ελλήνων Εβραίων» ["Greece--a Jewish History"],
μτφρ. Ν. Γάσπαρης, εκδ. Οδυσσέας,
όπως εμφανίστηκαν στην έντυπη έκδοση Έψιλον της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας  της Κυριακής 7 Φεβρουαρίου 2010, με θέμα
«Αυτό το Διαζύγιο ποιος θα το βγάλει; Κράτος και Εκκλησία: Επικίνδυνες σχέσεις».

Η ταμπέλα του Γνωστικισμού στο Ευαγγέλιο του Θωμά / The "Gnostic" label attached to the Gospel of Thomas

«During the intervening 50 years since it was first published, we have worked very hard to understand this text. We struggled with the Gnostic label for a long time until we realized that the Gnostics weren’t a single group and that the Gospel of Thomas represents none of the various types that did exist (Sethian, Valentinian or any other Gnostic Christian community) because it lacks references to distinctive Gnostic mythologies, including the hallmark feature that the God of worship is not the creator god YHWH, but a god beyond our universe.

We can even locate this mystical form of Christianity historically. It is a form that developed in eastern Syria in the late first and early second centuries, a form of Christianity that was an heir to early Jewish mystical traditions and a precursor to later Eastern Orthodoxy. I think that Thomas’s “place” in early Christianity was misidentified originally not because it represents a type of Christianity unfamiliar to the canonical tradition or deviant from it. The Gospel of Thomas was wrongly identified at first because Western theological interests controlled its interpretation within a Western Christian framework that could not explain its unfamiliar, mystical structure. Yet we now know—in part from manuscript discoveries like the Nag Hammadi collection—that there was a multiplicity of groups, beliefs and traditions in the diverse early Christian communities. Scholars who misunderstood the Gospel of Thomas mislabeled it as Gnostic in order to lump it together with other traditions they thought to be strange, heretical and late».

[«Στο διάστημα των 50 ετών που μεσολάβησε από την πρώτη δημοσίευση [του Ευαγγελίου του Θωμά], έχουμε εργαστεί πολύ σκληρά για να κατανοήσουμε το κείμενο. Παλέψαμε με την ετικέτα του "γνωστικού" μέχρι που έγινε κατανοητό ότι οι Γνωστικοί δεν ήταν μία μοναδική ομάδα και ότι το Ευαγγέλιο του Θωμά δεν αντιπροσωπεύει κανέναν από τους διάφορους τύπους που υπήρχαν (Σηθιανικό, Βαλεντιανικό ή άλλο τύπο γνωστικοχριστιστιανικής κοινότητας) επειδή δεν περέχει αναφορές σε χαρακτηριστικές γνωστικές μυθολογίες, όπως το χαρακτηριστικό γνώρισμα ότι ο Θεός που λατρεύεται δεν είναι ο δημιουργός θεός ΙΧΒΧ, αλλά κάποιος θεός πέρα από το σύμπαν μας.

Μπορούμε ακόμη να προσδιορίσουμε αυτή τη μορφή μυστικιστικού χριστιανισμού ιστορικά. Είναι μια μορφή που αναπτύχθηκε στην ανατολική Συρία στα τέλη του πρώτου και στις αρχές του δεύτερου αιώνα, μια μορφή χριστιανισμού η οποία κληρονόμησε τις Ιουδαϊκές μυστικιστικές παραδόσεις και έγινε πρόδρομος της μεταγενέστερης Ανατολικής Ορθοδοξίας. Νομίζω ότι η "θέση" του Θωμά στον πρώιμο χριστιανισμό προσδιορίστηκε εσφαλμένα αρχικά όχι επειδή αντιπροσώπευε έναν τύπο χριστιανισμού που ήταν πρωτόγνωρος ως προς την αναγνωρισμένη παράδοση ή που αποτελούσε απόκλιση από αυτή. Το Ευαγγέλιο του Θωμά προσδιορίστηκε εσφαλμένα εξ αρχής επειδή τα Δυτικά θεολογικά ενδιαφέροντα καθόρισαν την ερμηνεία του μέσα στα πλαίσια του Δυτικού χριστιανισμού, ο οποίος δεν μπορούσε να εξηγήσει την πρωτόγνωρη, μυστικιστική δομή του. Εντούτοις, τώρα πια γνωρίζουμε —εν μέρει από τις χειρογραφικές ανακαλύψεις όπως της συλλογής του Ναγκ Χαμμαντί— ότι υπήρχε μια πληθώρα ομάδων, δοξασιών και παραδόσεων στις ποικίλες χριστιανικές κοινότητες. Μελετητές που παρανόησαν το Ευαγγέλιο του Θωμά το χαρακτήρισαν "Γνωστικό" ώστε να το στοιβάξουν μαζί με άλλες παραδόσεις τις οποίες θεωρούσαν παράξενες, αιρετικές και μεταγενέστερες».]

* April D. DeConick,

«Biblical Views: What’s Up with the Gospel of Thomas?»,
 [Βιβλικές Απόψεις: Τι Συμβαίνει με το Ευαγγέλιο του Θωμά;],

Biblical Archaeology Review 36:01, Jan/Feb (Ιαν/Φεβ) 2010.

Πολιτική και θρησκεία στις ημέρες του Αυγουστίνου (395-430)

* Edward Frank Humphrey,
Politics and religion in the days of Augustine
[Πολιτική και θρησκεία στις ημέρες του Αυγουστίνου] (1912)

Αυτή η ενδιαφέρουσα πραγματεία του E. F. Humphrey (Instructor in History in Columbia University) επικεντρώνεται στην εξιστόρηση της θρησκευτικής διαμάχης στον Ρωμαϊκό κόσμο από το έτος 395, ημερομηνία θανάτου του Θεοδόσιου, έως το 430, την ημερομηνία θανάτου του Αυγουστίνου. Καλύπτει την περίοδο κατά την οποία ο Αυγουστίνος, ως αξιωματούχος της αφρικανικής εκκλησίας, συμμετείχε στον αγώνα και τελικά στην επικράτηση των θέσεων που πρέσβευε. Μεταξύ άλλων, γίνεται αναφορά στον ρόλο των μοναχών στις συγκρούσεις κατά των παγανιστών (σσ. 54-57) και στον τρόπο με τον οποίο από εκείνη την περίοδο η Ανατολική Εκκλησία υπάχθηκε και τελικά εξαρτητοποιήθηκε από την πολιτική εξουσία (σσ. 81-83).