Ο Διογένης Λαέρτιος περί θεού κατά τους Στωικούς / Diogenes Laertius on god according to the Stoics

Ἕν τ' εἶναι θεὸν καὶ νοῦν καὶ εἱμαρμένην καὶ Δία· πολλαῖς τ' ἑτέραις ὀνομασίαις προσονομάζεσθαι. [...] Θεὸν δ' εἶναι ζῷον ἀθάνατον, λογικόν, τέλειον ἢ νοερὸν ἐν εὐδαιμονίᾳ, κακοῦ παντὸς ἀνεπίδεκτον, προνοητικὸν κόσμου τε καὶ τῶν ἐν κόσμῳ· μὴ εἶναι μέντοι ἀνθρωπόμορφον. εἶναι δὲ τὸν μὲν δημιουργὸν τῶν ὅλων καὶ ὥσπερ πατέρα πάντων κοινῶς τε καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ τὸ διῆκον διὰ πάντων, ὃ πολλαῖς προσηγορίαις προσονομάζεται κατὰ τὰς δυνάμεις.


Ο θεός είναι ένα και το αυτό με τον Νου, την Ειμαρμένη και τον Δία· προσονομάζεται με πολλές άλλες ονομασίες. [...] Ο θεός, λένε, είναι ζωντανό ον, αθάνατος, λογικός, τέλειος ή ευφυής σε ευτυχία, που δεν αποδέχεται να υπάρχει κανένα κακό [σε αυτόν], που λαβαίνει πρόνοια για τον κόσμο και ό,τι βρίσκεται μέσα στον κόσμο· αλλά δεν έχει ανθρώπινη μορφή. Είναι, όμως, ο δημιουργός όλων και, συνεπώς, πατέρας των πάντων, τόσο με κοινό τρόπο όσο και κατά το μέρος του που διαπνέει τα πάντα, το οποίο προσονομάζεται με πολλές προσηγορίες σύμφωνα με τις διάφορες  δυνάμεις [του].


God is one and the same with Reason, Fate, and Zeus; he is also called by many other names. [...] The deity, say they, is a living being, immortal, rational, perfect or intelligent in happiness, admitting nothing evil [into him], taking providential care of the world and all that therein is, but he is not of human shape. He is, however, the artificer of the universe and, as it were, the father of all, both in general and in that particular part of him which is all-pervading, and which is called many names according to its various powers.

—Διογένης Λαέρτιος / Diogenes Laërtius,
Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων /
Diogenis Laertii Vitae philosophorum 7 [Ζήνων / Zeno]:135, 147 * *.

Ελληνικό πρωτότυπο: / Greek original text:
H. S. Long, Diogenis Laertii vitae philosophorum, vols. 2,
Clarendon Press, Oxford 1964 / 1966,
pp./σσ. 524, 531, 532.

Αγγλική μετάφραση: / English translation:
Diogenes Laërtius. Lives of eminent philosophers,
Cambridge: Harvard University Press 1925,transl. by Robert Drew Hicks.
Reprint with an introduction by Herbert Strainge Long, 1972.

Βλέπε: / See:


* Χαράλαμπος Ατματζίδης,

«Μονοθεϊσμός και αρχέγονος χριστιανισμός:
Το παράδειγμα του Α ́ Κορ 8,1-6».

[Ελληνικά/Greek, PDF]

Σπερματικοί λόγοι: Στωικοί, Φίλων & Ιωάννης / Seminal Logos': Stoics, Philo & John

«Heraclitus' successors--to the extent they understood fire as the primordial source of all things--were the Stoics. This creative fire was called the logos spermatikos (i.e., Seminal Reason). E[dwyn] Bevan asserted that "the orderly working of nature was its operation: organic beings grew according to regular types, because the Divine Reason was in them as a λόγος σπερματικός, a formula of life developing from a germ." This, in turn, led the Stoics into a warm "theoretical pantheism," as seen in the Hymn to Zeus of Cleanthes of Epictetus' Discourses. The Stoic logos is not parallel to the Logos of John, as Bevan observes: "It is sometimes said that the Stoic σπερματικός λόγος was parallel to the cosmic Logos of Philo or the Fourth Gospel, but in the fragments of the old Stoic books the word is habitually used in the plural, σπερματικοί λόγοι, for the multitude of specific types reproduced by propagation. Stoicism knew of no cosmic Logos distinct from God or the Divine fire: where they speak of the λόγος of the world in the singular they generally mean the 'scheme' of the world"».

[«Οι διάδοχοι του Ηράκλειτου—στο βαθμό που κατανοούσαν τη φωτιά ως την αρχέγονη πηγή των πάντων—ήταν οι Στωικοί. Αυτή η δημιουργική φωτιά αποκαλούνταν λόγος σπερματικός. Ο E[dwyn] Bevan υποστήριξε ότι "η εύτακτη εργασία της φύσης ήταν η λειτουργία του: οργανικά όντα αναπτύσσονταν σύμφωνα με πρότυπα, επειδή ο Θείος Λόγος ήταν μέσα τους ως λόγος σπερματικός, μια μορφή ζωής που αναπτυσσόταν από ένα σπέρμα". Αυτό, κατ' επέκταση, οδήγησε τους Στωικούς σε έναν ένθερμο "θεωρητικό πανθεϊσμό", όπως φαίνεται από τον Ύμνο προς τον Δία του Κλεάνθη στις Διατριβές του Επίκτητου. Ο στωικός Λόγος δεν είναι παράλληλος με το Λόγο του Ιωάννη, όπως παρατηρεί ο Bevan: "Λέγεται μερικές φορές ότι ο στωικός σπερματικός λόγος ήταν παράλληλος με τον κοσμικό Λόγο του Φίλωνα ή του Τετάρτου Ευαγγελίου, αλλά στα αποσπάσματα των αρχαίων στωικών βιβλίων ο λόγος συνήθως είναι στον πληθυντικό αριθμό, σπερματικοί λόγοι, διότι το πλήθος των συγκεκριμένων τύπων διαδίδονταν μέσω της αναπαραγωγής. Ο στωικισμός δεν γνώριζε κανέναν κοσμικό Λόγο που να διακρινόταν από τον Θεό ή την Θεία φωτιά: όπου αναφέρονταν στο λόγο του κόσμου στον ενικό αριθμό εννοούσαν γενικά την "δομική τάξη" του κόσμου"».]

* James Parker,
«The Incarnational Christology of John»,
[Η περί Ενσαρκώσεως Χριστολογία του Ιωάννη],
Criswell Theological Review 3.1 (1988) 31-48 (εδώ σ. 32). [Αγγλικά, PDF]